عبدالقیوم
شکاری استاد دانشگاه و کارشناس مسائل آسیای مرکزی
تحلیلی
برجهت گیری سیاست خارجی ترکمنستان درشرایط جدید
در سالهای قبل از فروپاشی
شوروی یکی از ملاکهای مهم ارزیابی سیاست خارجی کشورها بررسی
تمایل آنها به سمت اردوگاه شرق و غرب بوده است .در این چارچوب
کشورها به دو بلوک غرب و شرق تقسیم میشدند . پس از فروپاشی
شوروی نیز علی رغم تغییرات ایجاد شده در ماهیت و ساختار
نظام بین الملل برخی از مناطق عرصه رقابت محدود آمریکا و
روسیه به عنوان جانشین اصلی شوروی سابق بوده است .
در این زمینه هدف اساسی
روسیه تلاش در جهت جلوگیری از رخنه سیاسی –نظامی امریکا
به مناطق همجوار روسیه بوده است .منطقه آسیای مرکزی نیز
جزو مناطقی است که ازیک طرف به علت موقعت ژئوپلتیک آن و
از طرف دیگر به علت منابع وسوسه انگیز انرژی آن به عرصه
رقابت آمریکا و روسیه تبدیل شده است .در این چارچوب نیز
ترکمنستان یکی از کشورهایی بوده است که شاهد رقابت دو قدرت
بزرگ میباشد .
بطور کلی سیاست دولت
ترکمنستان در قبال رقابت های دو کشور آمریکا و روسیه در
این کشور در طول سالهای زمامداری صفر مراد نیازف رئیس جمهور
سابق این کشوردر جهت حفظ تعادل و توازن نفوذ دو کشور فوق
در ترکمنستان بوده است .در این چارچوب صفرمراد نیازف از
یک طرف به علت عمق پیوند های سیاسی –نظامی و اقتصادی موجود
بین ترکمنستان و و روسیه تلاش داشته است همزمان با ایجاد
برخی از فضاهای فعالیت برای طرف آمریکایی منافع حیاتی روسیه
در کشورش را نیز مد نظر داشته باشد .نیازف در جهت نهادینه
کردن سیاست فوق نیز استراتژی بی طرفی را به عنوان سیاست
راهبردی خود در مناسباتن خارجی بکار گرفت .
یکی از سوالات اساسی در رابطه با ترکمنستان در طول ماههای
اخیر این است که جهت گیری سیاست خارجی ترکمنستان در دوران
زمامداری قربان قلی بردی محمد اف رئیس جمهور جدید این کشور
به سمت کدام یک از قطب های قدرت آمریکا و روسیه تمایل پیدا
خواهد کرد .
در پاسخ به این پرسش
دو دیدگاه وجود دارد :
1-دیدگاه اول بر این
اعتقاد است که با توجه به تحکیم پیوند های سنتی موجود بین
روسیه و ترکمستان در دوران زمامداری 15ساله نیازف احتمال
باقی ماندن ترکمنستان در اردو گاه طرفداران روسیه بیشتر
می باشد .
2-دیدگاه دوم بر خلاف
دیدگاه اول اعتقاد دارد که برخی از اقدامات و مواضع رئیس
جمهور جدید ترکمنستان نشان دهنده این است که مققامات جدید
ترکمنستان تمایلی به باقی ماندن در اردوگاه سنتی روسیه ندارند
.طرفداران این دیدگاه اظهارات بردی محمد اف در زمینه تلاش
ترکمنستان جهت انتقال انرزی ترکمنستان از مسیرهای جدید را
نمونه تلاش دولت ترکمنستان در زمینه خروج از سلطه سنتی روسیه
قلمداد میکنند .
دربررسی دو دیدگاه فوق
باید گفت که بنظر می رسد رفتارهای اخیر رئیس جمهور ترکمنستان
نشان دهنده این است که راهبرد دولت جدید ترکمنستان در رابطه
با مهم ترین ابهام در سیاست خارجی این کشور اتخاذ راهبرد
حفظ موازنه مثبت بینامریکا و روسیه می باشد . در این چارچوب
مطالعه اظهارات و عکس العمل های قربان قلی بردی محمد اف
در ماههای اخیر نشان دهنده این است که وی خواهان ایجاد روابط
مطلوب همزمان با آمریکا و روسیه می باشد .در این جهت نیز
رئیس جمهور ترکمنستان در ماههای اخیر در مقابل هر عکس العمل
مثبت نسبت به آمریکا یک عکس العمل مثبت به طرف روسی نشان
داده است .
نمود بارز این مساله رفتار اخیر دولت نرکمنستان ذر رابطه
با مساله انرژی می باشد . رئیس جمهور ترکمنستاندر روزهای
اخیر همزمان با دیدار با رئیس شرکت شورون آمریکا و تاکید
بر مشارکت این شرکت در استخراج نفت در منابع ساحلی این کشور
در دریای خزر پیشنهاد مذاکره با روسای جمهور قزاقستان و
روسیه را در جهت احداث یک خط لوله ساحلی از ترکمنستان به
روسیه دادهاست .علاوه بر این دولت ترکمنستان در ماههای اخیر
در جهت انتقال گاز این کشور از بستر دریای خزر به باکو ابراز
تمایل کرده است .این تلاشهای متناقض و نزدیکی همزمان ترکمنستان
به روسیه و آمریکا نشان دهنده این است که دولت جدید ترکمنستان
نیز در رابطه با دوقدرت فوق رویه حفظ تعادل و توازن را در
پیش گرفته است .
منبع:
سايت دانشجويان و دانش آموختگان ترکمن
