گوک
دپه موقامی
در طول تاریخ ترکمن
ها، آوازهای غم انگیز، خشم آگین و با عظمت و سهمگین بسیاری
به وجود آمده و بر سر زبان ها افتاده اند. هیچ حادثه بزرگ
و قابل ملاحظه ای نیست که در آواز مردم این سامان منعکس
نشده باشد. موقام «گوک دپه» نیز اشاره به منفجر کردن قلعه
ترکمن ها توسط روس ها می باشد. روس ها در سال 1873 میلادی
جهت سرکوبی ترکمن ها و تأمین امنیت راه های تجاری، قوایی
به فرماندهی «کافمان» به مسکن ایل بموت اعزام کردند. پنچ
سال بعد در سال 1878 میلادی، سرتیپ «لازاروف» سردار ارمنی
به نواحی ترکمن نشین حمله برد. تا این که در سال 1880 میلادی،
اسکوبلوف با شکست دادن ترکمن ها خود را به ناحیه «گوک دپه»
رساند. دژ «گوک دپه» با حصاری به طول چندین کیلو متر، حدود
چهل هزار ترکمن را در دل خود جای داده بود. از این میان
فقط حدود ده هزار نفر را جنگاوران ترکمن تشکیل می دادند.
مابقی زن و کودک و از کار افتاده بودند.
در این ایام، 1881 میلادی، از «چات» تا «چکیش لر» یک منطقه
نظامی ایجاد کردند، روس ها به ناحیه «گوک دپه» رسیدند ولی
ترکمن ها در یک حمله غافلگیر کننده، آن ها را وادار به عقب
نشینی کردند. سردار روس «لوماکین» جای خود را به «اسکوبلوف»
می دهد. این شخص در ناحیه ترکمن مشین شروع به ایجاد راه
آهن می کند و با هشت هزار سپاهی و پنجاه و دو توپ و یازده
مسلسل به «گوک دپه» رسید. در ژانویه 1881 میلادی، ترکمن
ها با داشتن خندق ها و مسلط بودنبر قلعه «طق» موفق به پیروزی
بودند ولی نداشتن اسلحه گرم و مجهز کار ترکمن ها را مشکل
می کرد. در این حین روس ها با کندن تونل و نفوذ در زیر تپه
به مقدار زیادی (دو تن) مواد منفجره کار گذاشتند و به این
ترتیب بر استقامت «گوک دپه» پایان دادند. بعد از بیست روز
مقاومت دلیرانه، روس ها به طور کلی بر نواحی ترکمن نشین
دست یافتند.
قتل و عام آغاز شد. سربازان روس به هیچ کس ابقاء نکردند.
در خود قلعه حدود 6500 جسد شماره شد. حدود 8000 نفر از زنان
و کودکان نیز که راه فرار را در پیش گرفته بودند به دست
واحدهای سواره نظام روس کشته شدند و بسیاری از افراد ناتوان
از جمله کودکان و بیماران از پا ماندند.در بعضی نقاط، زمین
پوشیده از سرها، شانه ها، بازوها، دست ها و پاها بود. هیچ
چیز وحشتناک تر از این جنگ تن به تن نبود. هزاران نفر بر
اثر اصابت گلوله های توپ قربانی شده بودند. کشته ها و مقتولین
به طور دسته جمعی در آلاچیق ها و محیط قلعه بر روی هم تلنبار
شده بودند، بدون این که امکان تدفین آن ها وجود داشته باشد.
سعی کرده بودند جنازه ها را در داخل نمد بگذارند. اتاق هایی
نیز پر از اجساد دیده می شد.
با توجه به سال مشقت بار و توان فرسای جنگ میهنی 1881 میلادی،
نوازندگان و باغشی های بزرگ موسیقی ترکمن با مشاهده وضع
وحشتناکی که بوجود آمده بود و با دیدن اندام های قطعه قطعه
شده، منجمله کشتار زنان و کودکان بی گناه، در باره حماسه
و نبرد «گوک دپه» با به کار گرفتن بسیاری از ملودی های انقلابی
و حزن انگیز آهنگ ها و آوازهایی آفریده اند که حاکی از روحیه
مقاوم، تزلزل ناپذیر و قهرمانانه مردم ترکمن در راه دفاع
از آزادگی و سرزمین خویش بوده است. در آهنگ و موقام «گوک
دپه» این موضوع به خوبی مجسم شده است.
برگرفته از کتاب
«مقدمه ای بر موسیقی ترکمن»
1ـنام منطقه ای در (جمهوری ترکمنستان)
2ـ سیری در تاریخ سیاسی ـ اجتماعی ترکمن ها، ص 161
3ـ تاریخ ترکمنستان، جلد اول، ص 306
4ـ چات و چکیش لر، نام مناطقی در ترکمنستان
5ـ سیری در تاریخ سیاسی ـ اجتماعی ترکمن ها، ص 164
6ـتاریخ ترکمنستان صص 310ـ306
