طواق
8 تیر 1386
در
وصف روشنفکران ِ مردم گرای ِ دیروز و امروز!
در دائره المعارف جدید،
روشنفکر ( انتیلکتیول) به کسی گفته می شود که وقت خود را
با تفکر و آنالیز سپری می نماید. با این تعریف تمامی حرفه
ها: چون وکلا، نویسندگان، سیاستمداران و دانشمندان و حتی
موسیقی دانان را می شود روشنفکر نامید.
درک دیگری نیز وجود
دارد که اعتقاد دارد، روشنفکر فقط شامل کسانی است که حواس
و فکر خود را به جامعه بیرونی خود متمرکز می نماید. با این
تعبیر، جامعه شناسان و فیلسوفان و سیاستمداران ( دولتی یا
اپوزوسیون) به گروه روشنفکری تعلق پیدا می نماید. نمونه
های تیپیک این روشنفکران در عصر حاضر، کسانی مانند آلبر
اکو و نوام چامسکی و روبرت پونتام می باشند.
بر اساس تعریف برخی
از نویسندگان و جامعه شناسان ایرانی چون باقر مومنی، سلطانپور
و کسانی مانند جلال آل -احمد و دکتر شریعتی، البته هر کدام
با تحلیل ها و برداشت هایی کما بیش متفاوت، روشنفکران به
دو دسته یعنی "متعهد" و یا "وابسته"
تقسیم می شوند.
روشنفکران متعهد آندسته
از نخبگان اجتماعی است که علیرغم داشتن هر شغل و مقامی،
انرژی و وقت خود را صرف تغییرات اجتماعی جامعه خود می نماید.
دانشجویان و کارمندان و نویسندگان، وکلا و روزنامه نگاران
ِ مخالف رژیم های استبدادی در ایران طیف و یا دسته روشنفکران
ایرانی مورد نظر را تشکیل می دهند.
" روشنفکران ایرانی
به دلیل جرئت و جسارت خود در عریان کردن مسائل اجتماعی و
به خاطر افشاگری فسادهای اجتماعی و به خاطر انتخاب روش مبارزه
در مقابل ِ صاحبان قدرت و متحمل گردیدن محرومیت ها و جانفشانی
ها، مدام مورد توجه بوده است. برخی از این روشنفکران بدلیل
صداقت در روش عمل و پایمردی در مقابل ظلم و اجحاف و حتی
پذیرفتن زندان و شکنجه و حتی تیرباران و اعدام در این راه،
به شخصیت های جاودانه تبدیل گردیده اند".
خسرو روزبه و گلسرخی و دانشیان و بیژن جزنی و بسیاری از
شخصیت های مبارز دیگر را در این راه می توان معرفی نمود.
در مناطق ملی ایران
نیز، هر کدام از ملیت های ایرانی به شخصیت های مبارز خود
که با نثار جان خود باعث بر آمد جنبش ملی آنان شده است می
نازیده اند..چنانکه پیشه وری و غلام یحیی و خیابانی برای
ترک های آذری و قاضی محمد و سمتقوها برای کردهای ایران را
می توان در این زمره معرفی نمود. بدین منوال در ترکمنصحرا،
سرگرد ندیمی ها و انین ها و توماج ها و دهها نفر از مبارزان
را می توان در ردیف چنین روشنفکران قهرمانی قرار داد.
درست در نقطه مقابل
روشنفکران متعهد، روشنفکران وابسته و یا محافظه کار قرار
دارد. این دسته از روشنفکران بنا به تعریف هایی که بعمل
آمده است، هرگز تلاشی را برای تغییر شرایط زندگی مردم به
عمل نمی آورند و تمامی هم و غم آنان حفظ موقعیت خود و استفاده
از فرصت ها در جهت منافع شخصی می باشد. این روشنفکران حتی
در ادبیات کلاسیک ملت های دیگری چون روسیه، ابن الوقت و
انگل معرفی شده است. برای آشنایی بیشتر با این مقوله می
توانید برخی از نوشته های نویسندگان شهیری چون ماکسیم گورکی
و شجدرین و داستایوفسکی را مرور بنمائید.
نویسنده فقید صمد بهرنگی
نیز اغلب ِ این دسته از روشنفکران را با کرم خاکی مقایسه
کرده است.
اگر دسته های روشنفکران متعهد در ادبیات کلاسیک با شیر و
ببر و پلنگ مقایسه می گردیده است، بالعکس دسته دیگر با شغال
و روباه و حتی راسو مقایسه می گردیده است. مردم ناراضی با
شرایط اختناق نیز به دلیل مقایسه زندگی این دو طیف روشنفکری،
ضمن انزجار از دسته های روشنفکری خود فروش، شیفته روشنفکران
مبارز می گردیده اند و صداقت و جانفشانی های آنان را می
ستوده اند و بیش از اینکه به آرمان ها و ایده ها و تعلقات
ایدئولوژیکی آنان بیاندیشند، جذب شخصیت سالم و آزاده آنان
میگردیده اند.
بدون شک تغییر زمان و پایان جنگ سرد و شکل گیری
نظم نوین، چرا های زیادی را در مقابل مردم در صحنه قرار
داده است و عملکرد بسیاری از جریانات روشنفکری، علیرغم صداقت
در شیوه های مبارزاتی آنان زیر سوال نیز رفته است، اما نباید
فراموش نمود که: آنان حساب مبارزینی را که بدون چشمداشت
مادی و یا پولی، زندگی و موقعیت خود را قربانی اهداف و آرمان
های خود نموده اند، کاملا جدا دانسته و حمیت و استقبال خودشان
را از این نسل مبارز پنهان نمی نمایند.
بالعکس، روشنفکران
ابن الوقت و منفعت جو که هر موقعیتی را صرفا برای ترقی شخصی
خود میخواهند، مورد نفرت مردم می باشند، چه این آدمها! در
رکاب حکومت های غیر دموکراتیک باشند و چه تحت پوشش تریبون
ها و رسانه های آمریکایی و با شغل مزدوری!. از دیدگاه مردم
ما این دسته از روشنفکران در هرجایی قرار گرفته باشند، صرفا
خادمان و کاسه لیسانی بیش نمی باشند و هرگز نمی توانند جایگاه
روشنفکران متعهد و دلسوز و فداکار را در قلب آنان اشغال
بنمایند. ولو اینکه با حمایت ِ اربابان خود مدافع حقوق بشر
نیز معرفی گردیده باشند.
