جليل.
گ
7اسفند1385
نگا
هي كوتاه بر طرح خاورميانه بزرگ
اخيرا آنجلا مركل
صدر اعظم آلمان در راستاي پيشبرد سياست ،، طرح خاورميانه
بزرگ ،، به كشورهاي عربي سفر نموده وبا سران آنجا به گفتگو
و مذاكره مي پردازد. درپي آن كنفرانس ناتو درشهر مونيخ آلمان
تشكيل ميگردد، بخش اعظم مذاكرات و تبادل نظرهاي كنفرانس
را بر قراري امنيت در خاور ميانه و مسائل آنجا تشكيل می
داده است كه ميتوان آنرا در راستاي پيشبرد اين طرح ارزيابي
نمود.
با توجه به اهميت طرح خاور ميانهء بزرگ گذري كوتاه بر آن
را مفيد دانستم:
بعد از وقايع 11 سپتامبر، نخستين بار اين طرح توسط كالين
پاول وزير امور خارجهء سابق امريكا در سپتامبر سال 2002
مطرح ميگردد. وي متعهد ميگردد كه دولت امريكا از برنامه
هاي رشد اقتصادي، اصلاحات سياسي و اجتماعي منطقهء خاورميانه
حمايت خواهد كرد. بر اساس طرح پاول، دولت آمریکا از تلاشهاي
شهروندان اين كشورها براي كسب آزادي هاي سياسي واسقرار دمكراسي
پشتيباني نموده و در اين راستا براي ورود كشورهایي مانند
عربستان، لبنان، مصر، الجزاير، يمن و... به سازمان تجارت
جهاني به منظور رشد اقتصادي آنها كمكهای لازم را خواهد کرد.
اکثر دولتهاي عربي و بالاخص عربستان سعودي و مصر كه دولت
هايشان از پشتيباني وسیع مردم کشورشان برخوردار نيستند و
از تغييراتي كه به نفع مردم باشد هراسان مي باشند با اين
طرح مخالفت ورزيده و آنرا دخالت در امور داخلي خود پنداشتند.از
آن جهت آنها ( مصر و عربستان) براي مقابله با آن در سال
2004 در اجلاس ساليانهء جامعه عرب، كه در تونس تشكيل شده
بود طرحي را ارائه نمودند تا ابتكار عمل در خاور ميانه را
در دست داشته باشند.، اما نتيجه اي غير از كلي گوئي پيرامون
دمكراسي وحقوق بشر بدست نیاورده و عملا برنامهء مشخصي در
جهت اصلاحات اقتصادي و سياسي، براي منطقهء خاور ميانه تصويب
نگرديد.
به دنبال مخالفت شديد كشورهاي عربي و ترديد نشان دادن برخي
از كشورهاي اروپائي، در طرح "خاورميانه بزرگ"
تغييراتي ايجاد شد و در ژوئن سال 2004 با نام جديد ،، طرح
خاور ميانهء گسترده ،، درنشست گروه 1+7درايسلند به تصويب
مي رسد . ولي با وجود آن هنوز هم همچنان طرح مزبور بنام
،، طرح خاور ميانه بزرگ،، معروف گردیده و همان اصطلاح بکار
گرفته می شود.از نظر پوشش جغرافيائي، علاوه بر 22 كشور اتحاديهء
عرب كشور هائي مانند تركيه، ايران ، افغانستان، و پاكستان
را نيز در بر مي گردد. افزون بر اين طرح جديد بر مسئله اسرائيل
وفلسطين و ضرورت برقراري صلح بين آنها تاكيد مي كندكه در
سابق اين مسئله مهم ناديده گرفته می شده است. اين طرح شامل
دو بخش مي باشد:
بخش اول مربوط به
تغييرات در زمينهء دمكراسي، آزادي، وحقوق بشر مي باشد.
بخش دوم به اصلاحات در زمينهء اقتصادي مختص مي باشد.
مضمون
،، طرح خاور ميانه بزرگ،،
بعد از وقايع 11
سپتامبر ، اين نظر بين سياستمداران و تئوري پردازان غرب
بخصوص امريكا قوت می گیرد كه "علت اصلي رشد تروريسم
واسلام گرائي افراطي در نابساماني هاي اقتصادي- اجتماعي
و سياسي در كشورهاي خاور ميانه نهفته است".
اين منطقه عليرغم داشتن منابع مالي فراوان و ثروتهاي ملي،
بخش عظيمي از مردمشان در فقر كامل بسر ميبرند.طبق گزارش
سازمان ملل ، كل توليد ناخالص ملي 22 كشور "عضو اتحاديه
عرب" از توليد نا خالص اسپانيا كمتر است، و يك سوم
جمعيت منطقه ء خاور ميانه با دو دلار در روز زندگي مي كنند،
همچنين درجه بيكاري در اين كشورها در سطح بالائي قراردارد.
سطح بيسوادي در اين
مناطق بسيار بالا ميباشد بنا به گزارش " توسعه انساني
جهان عرب " كه توسط سازمان ملل منتشر ميشود نزديك به
چهل در صد جمعيت بزرگسالان كشورهاي عربي يعني بالغ بر 65
ميليون نفر بيسواد مي باشند كه دو – سوم آنها را زنان تشكيل
مي دهند.
در جهان عرب براي 1000 شهروند تنها 53 نسخه روز نامه به
چاپ ميرسد كه اين رقم در كشورهاي
پيشرفته 258 ( يعني 5 برابر ) نسخه مي باشد.
بيسوادي و جهل يكي از عوامل عقب ماندگي و عدم رشد وتوسعه،
هم از نظر سياسي – اقتصادي و هم از نظر اجتماعي مي باشد.
همانطور كه در بالا ذكر گرديد جهان عرب به نحو اسفباري از
دانش معاصر عقب افتاده است . براي رفع اين نقيصه طرح خاور
ميانه بزرگ پيشنهاد مي كندكه .
به دولتها وسازمانهاي غير دولتي منطقه كمك هاي فني و مالي
تعلق بگیرد تا سال 2010 نرخ بيسوادي را 50% پائين بياورد
.
- تاسيس مدارس جديد با تجهيزات مدرن . و ارائه كمكهاي مالي
جهت چاپ كتابهاي درسي و ساير كتابهاي اموزشي و اهداي آنها
به مدارس ، دانشگاه ها و كتابخانه ها.
طرح خاور ميانه بزرگ اذعان دارد كه مردم اين منطقه بخصوص
جوامع عرب از سه نقيصهء بزرگ رنج مي برد
الف ) نبود دمكراسي وآزادي هاي فردي . ب) نبود اقتصاد قوي
وسالم در نتيجه عدم اشتغال براي مردم. د ) غير محسوس بودن
نقش زنان در عرصه هاي اقتصادي- سياسي و اجتماعي، از اينجهت
اين طرح با همكاري گروه 1+7 در جهت رفع اين نقايص تلاش خواهد
نمود ، زيرا معتقد است كه با رفع
اين نقايص امنيت جهاني به ويژه امريكا حفظ خواهد شد. بنا
بر اين طرح فوق پيشنهاد ميكند:
الف ) در زمينه دمكراسي و......
_ تلاش در جهت برگزاري انتخابات آزاد از طريق حمايت از اپوزيسيون
هاي محلي و هم به وسیله زير فشار قرار دادن حكومت هاي منطقه
براي تن دادن به اين انتخابات .
_ حمايت از ارگانهاي غير دولتي و سازمانهاي دمكراتيك مانند:
سازمان دفاع از حقوق بشر،
جمعيت هاي مبارزه براي دمكراسي و...
_ كمك به ايجاد رسانه هاي عمومي مستقل ، چرا كه در كشورهاي
خاورميانه اكثر رسانه ها مانند روزنامه ها و راديو و تلويزيون،
تحت كنترل دولت می باشد و این دولت ها تنها اطلاعاتي را
در اختيار مردم قرار مي دهند كه باب ميل حاكمان باشد.
_ مشاوره با مسئولين قضائي كشور در جهت اصلاح قوانين عقب
مانده و تصويب قوانيني با معيارهاي بين المللي و آموزش آنها
براي استقرار حكومت و قانون .
_ تشويق دولتهاي منطقه جهت گسترش دمكراسي ، رعايت حقوق بشر
و در صورت لزوم تحت
فشار قرار دادن آنها براي اجرای اين امر .
افزايش كمكهاي مالي به سازمانهاي غير دولتي منطقه كه در
زمينه حقوق بشر و حقوق زنان فعاليت مي كنند.
ب ) در زمينه اقتصادي
سرمايه گذاري و
ايجاد بازار كار از طرف كشورهاي صنعتي بزرگ، ايجاد شرائط
مناسب براي رشد بخش خصوصي ، گسترش تجارت آزاد و ارتقاء همكاري
هاي اقتصادي منطقه اي .
_ طبق تحقيقات بانك
جهاني، فساد اداري – مالي بزرگترين مانع در برابر توسعهء
اقتصادي و سياسي
در كشورهاي خاورميانه مي باشد. اخذ رشوه از شركتهاي بزرگ
كشورهاي غربي توسط مسئولين
دولتي براي بستن قراردادهاي غير عادلانه . حيف و ميل كمكها
و وامهاي بانك ها ودولتهاي خارجي با
سوء استفاده از مقامهاي دولتي. براي رفع اين نقيصه و ايجاد
شفافيت در اين عرصه بايد تدابير لازم
اتخاذ گردد.
_ تاسيس موسسات مالي و بانك هاي توسعه جهت تامين سرمايه
براي توسعهء اقتصادي منطقه.
اعطاء وام به صنايع كوچك .
_ كمك به كشورهاي منطقه براي ايجاد بازارهاي منطقه اي براي
گسترش تجارت آزاد منطقه اي براي
پائين آوردن هزينهء مبادلات.
كمك به كشورهاي منطقه جهت الحاق به سازمان تجارت جهاني.
د ) در زمينه نقش
زنان ..
وضعيت زنان در خاور ميانه بخصوص كشورهاي عربي و افغانستان
اسفناك مي باشد، آنها حتي در برخي از كشورها از حق شركت
در انتخابات و دادن راي محروم مي باشند.
وضع آموزش و دسترسي دختران و زنان به آموزش در سطح بسیار
پائيني قرار دارد . از 65 ميليون جمعيت بيسواد، دو سوم آنرا
زنان تشكيل مي دهند .آ نها در پارلمانهاي محلي یا حضور ندارند
و يا شركت انهابسيار نازل مي باشد.
طرح خاور ميانه بزرگ در جهت رفع اين نارسائي اقدامات زير
را در نظر دارد.
_ تاسيس موء سساتی جهت آموزش زنان در زمينهء اقتصادي، مديريت
سياسي و تشويق آنها جهت فعاليت در زمينه هاي اجتماعي و كسب
پستهاي سياسي.
_ تلاش براي ايجاد سازمانهاي زنان و حمايت از سازمانها ئي
كه در جهت دفاع از حقوق زنان فعال هستند.
_ تلاش در جهت تربيت حدود 1000 معلم زن طبق رهنمود هاي يونسكو.
طرح خاورميانه بزرگ
با واكنش هاي متفاوتي روبرو گرديد، برخي ازكشور هاي اروپائي
آنرا سياست نو محافظه كاران امريكا كه سعي در تسلط بيشتر
در خاورميانه را دارند، ارزيابي مي كنند. دولتهاي ارتجاعي
منطقه آنرا دخالت در امور داخلي ديگران دانسته وبا آن به
مخالفت پرداختند. بسياري از نيروهاي سياسي منطقه اين طرح
را يك ترفند مي دانند، بزعم آنان هدف از این طرح، تنها گسترش
نفوذ امريكا در منطقه و تسلط كامل بر نفت خاورمیانه مي باشد.
در ستي يا نادرستي اين طرح، عملي يا غير عملي بودن آن بمرور
زمان معلوم خواهد شد. ولي امری كه واضح است:
"ضرورت انجام گرفتن اصلاحات عميق سياسي- اقتصادي در
منطقه مي باشد ، اصلاحاتی که فقط و فقط بدست خود نيروهاي
منطقه خواهد بود. نيرو های خارجي تنها ميتوانند، پشتيبان
انها در اجرای این مهم باشند در غير اینصورت موفقيتي در
کار نخواهد بود".
