16
شهريور 1386
كلاله
شهرينينگ مختومقلي جمغيتي نينگ 36ــ ينجي ييغناغيندا (شاهير
كريم غوربان نه پسينگ 19 ـ ينجي يئل دؤنوم خاطيراسي ميناسيباتلي
) اوقالان مقالا
غفور
خوجه
گيريش
سلام حورماتلي و قدردان آداملار ، سؤيگولي دوست لار، كلاله
شهرينده ، و اطراپيندا ياشايان ايلدش لر هم ده داشدان ياقين
دان گلن مهمانلار !
غاديردان آداملار ! البت سيزينگ بارينگيز ، ادبييات بيلن
چونگگور و مانيلي غيزيقلانيپ ،غوشغي دييليأن اينگ جاديلي
و موقاددس زادي غورساغنگيزا باسيپ ، دورلي تما لاريندان
تأثير آليانسينگيز.
شيغير دييليأن زات بيلن
آرالاشان هر شاخص اؤز قالامي بيلن، اؤزالي بيلن حالايان
شاهيرينينگ غوشغي سيني يازيپ آلمانديغينا اينانمايان . سيزينگ
هم هر هايسينگيزا شول بلند مرتبه لي و روحي بلند شاخصيه
تلاردان دييپ دولي باها بريأن . سيزينگ همانگيزينگ مهرلي
اللرينگيزي غيسيان . بو حيللي آرا غاتناشيقلار و ييغناغلارا
بويسانيان . كلاله شهرينينگ مختومقلي جمعيتينينگ اغضالارينينگ
اللرينه گوٌل بيتسين ديسيم گليأر . سبأبي 36گزك ييغناغ غورماغينگ
آنگيرسيندا كأن آلادالار بار دييپ دوشونيأن . كأن ارجنليك
و كأن اؤسوش بار . دينگه بو اغضالانگ اؤزي دأل ـده داشيندان
غولداو بريأن ياش اولي و ياش كيچي لرم كأندير . اولانگ هم
الي آغيرماسين . حؤوري كؤپ بولوپ دورسين. اگر دوٌنيأ آداملانگ
و يونسكو غورامانينگ نازاري و ايلايتاـدا توريست لار نازارلاري
بويونچا ايران يوردينده قوميت لانگ دورلي ليگينه ،اوندا
بار حالق لارينگ ديل لرينينگ آيرا ـ آيرا سايراپ دوروشينا،
كؤنه بنالانگ هر سينينگ بير تاريخي بيان اتيأنليگينه ، باها
بريليأن بولسا ، اوندا بيله زادلارا آلادا اتيأن ،بيله زاتلاري
ديري ساقلايان آدام لار هر قومدا بولوپ دورمالي بولار .
بو آدام لار شول دورلي ليگه،تاريخا ، ديله و صونغاتا باها
بريپ غايتادان دؤرملي بولار . بو ييغناغا گلن آدام لار شول
اؤنگده باريجيلاردان حاساپ اتيأن . اولار اؤز لرينه و ماشغالالارينا
صارپ اتملي واغيتي بؤلوٌپ گلن آداملار . ديمك كولتور و ادبيياتينگ
، ديريليگينه و چشمه لر يالي جوشوپ آقيپ دورماغينا اينانيان
آدام لار . بيله زادينگ اؤزي دووام و گوٌيچ دير و بار گويچ
لري اؤز ينگيجي گؤزلري بيلن قارا ر .
هاوا آدام لار ! بو
دووام بيزينگ نصيبأميزه گليپ چاتدي .
بو ييغناغ توركمنينگ ذهينلي و مشهور يازيجي سي و شاهيري
كريم غوربان نه پسه حاصلاندي.
اونونگ بو كؤنه دوٌنيأدن گؤزون يومانينا بو ماحال 19يئل
، 19 توموس . روحي شادبولسون ،غالانلارينا آبراي و گلجكده
سويجي ياشاييش آرزو اديأن . اول المودام آزادليغينگ ، پأك
سؤيگونگ ، توركمن يايلاسي نينگ گوٌللأپ اؤسمه گينينگ تاراپداري
دي .
اربت غيليغي ـ شؤحرات پارازليغي و غالپليغي هم ده سوٌيد
خورليغي ييگرنيأردي .
شيله پورصاتدان حاييرلانيپ سيزينگ حوضورنگيزدا، بير بيك
آدام حاقيندا ، حأضيركي عاصيرينگ شاخصيه تي حاقيندا گوٌرروٌنگ
اتمك ، اونونگ همه تاراپلايين ترجيمه حاليني آچماق ،خاص
هنيزه چن گؤرشمديك، دوشوشماديك بولسانگ ، بير آز قين دوٌشيأر.
غادير دان آدام لار ! يؤنه بييك شاخصيت بيك بوليار . هر
كأرده بولساـ دا پارخي يوق ! بييك آدام آرتديرماق بيلندير
. غووزاماق بيلن دألدير . المودام دؤرتمك و ياساماق بيلن
دير .بير ي غوشغي دؤرتسه اول بيري تأزه اخلاق مسئله سين
آغتاريپ ، ايلينگ پهمينه غوشياندير . ياـ دا هوٌنار ايچيندأكي
شاخصيت لانگ هرسي بيله دوزگوندن آيرا دألدير .
غارا قومينگ غوللارينينگ ايچينده
ايرسغاللارين آوچي بولوپ آغتاران
اولار گچمأن ياتان كيتابينگ دأل ده
چونگنگور ، چونگنگور غويولارينگ آوتوري
شول غويولار ، موٌنگلأپ
، موٌنگلأپ بندأني
غوتاريپ دير دوغري گلن اؤلوٌمدن
سنم بيردن قالام توتماقچي بولسانگ
اوندا كؤرپأم دويدوريارين اؤنگوٌندن
بورجونگ بأش سطيرينگ
باشين چاتماق دأل
غوران گؤوين لري سووارماقدا دير
ييقيلان كيشي ني غالديرماقدا دير
بي ماحال اوقلاني اويارماقدا دير .
ايلينگ آغيرسيني ، ايلينگ
درديني
اؤزونگه سينگديريأن بير وراچ دينگ سن
اؤزگأني درديندن خالاص ادرسينگ
اؤزونگه گلنگده بي عالاچ سينگ سن .
(سانجار غوشغي سيندان )
هر حال من بريلن زامانئمدان
پيدالانيپ ، بو ييغناغدا ، اؤنگدن بأري اوتورشان و گؤرشن
آداملارمينگ ديليندن و راپورتاژلاردان ، كاست لردن و خاص
اهميت لي كيتاپلاردان آلان تأثيرلريم بيلن چمه لشرين .
كريم آغانگ حاقيندا گوٌررونگ اتمك ، اونگ غوشغولارين غايتادان
اوقاماق ، گؤيأ بير كؤنه دوستونگ بيلن اوتورشوق ادن يالي
بوليار . المودام تأزه ليك و دوري ليك اونگ غوشغولاريندان
ياغيپ دور. بير گوٌيز مؤوسمينگ ياغيشي يالي . گؤيز مؤوسمينه
منگزه تمگيمده ـ ده بير دليل بار ! شاهير گؤيز پاسلي آدامينگ
بيشيشن مؤوسمينه منگزه تيأر . شول سبأپلي گؤيز مؤوسمينده
، ناوالاردان ،توربالاردان آقيان ياغيني ، جانا ياقيملي
راق گؤريأن .
من كريم آغانگ ياشاييشي و دؤرديجليك بياني دييپ يازان ماقالامي
اوقارين و اونسونگ اونگ اثرلري نينگ و اساسان ليريكاسي نينگ
( اونگ ايچكي دوٌنيأسينده و باشدان گچيرن بياني ) نأحيللي
تاپلانشي حاقيندا و اؤسوٌش يوللاريندا دؤردن غوشغي لار دير
، پايامالاري و آچيق و آيدينگ پيكيري حاقيندا گوٌررونگ برجك
.اونسونگ يازان غوشغي لاريندان سايلانمي اوقارين .

كريم
غوربان نه پسينگ ياشاييشي و دؤره ديجيليك بياني
غوشغولاريما
دوٌنيأده توركمنيستان
دييلليأن ايليم بارقا ،
ايلرده كؤپت داغيم ،
غايرادا چؤلوٌم بارقا ،
( هر هايسيندا بير جه دوٌيپ
آرچا يا سليم بارقا)،
بير چوٌممؤك سؤيگي بارقا ،
بير ذرره بيليم بارقا ،
داغ ايسلي ، صأحرا ايسلي
گوٌل ايسلي ديليم بارقا ـ
سيز بي عارضي بولمارسينگيز .
توركمن حالقينگ آراسيندا عمومي حالق سؤيگوٌسينه مئناسيپ
بولان ، شاهير كريم غوربان نه پسينگ آدي بوتين دوٌنيأ توركمن
و تورك حالق لارينيگ آراسيندا يايراماغيندا اونونگ اثرلري
نينگ اولي ماضمونلي دره جه سي رول اوينايار . شاهير و يازيجي،
كريم غوربان نه پسي اؤز جاديلي و جايدار سطير لري بيلن تانامايان
توركمن آز بولسا گرك.
شاهيرينگ دوواملي دؤره ديجيليك بيانينا نأمه لر سينگيپ دير
؟ اساسان نأمه زات ، ياريم عاصيرلاپ ادبياتدا ياشان و اونگ
اوغروندا بوتين اوقيبيني(علاقه) و تالانتيني(استعداد) صارپ
ادن كريم شاهيري ، حأضيركي دؤويرده ـده ديلدن ـ آغيزدان
وٌشوٌرمأن گليأر.
توركمن شيغريت عالمينده، هر بير غازيت ـ ژورنال بولسون ،
ياـ دا اينترنت آرقالي آچيلان وب سايت لانگ غوشغي بؤلوٌموٌني
آچسانگ ،شيندي ـ شينديلر اونگ اثرلري بيلن به زه ليأر. ديمك
شاهير دم آليپ ، ديري لر يالي حأضيرم حالقينگ خيذماتيندا
غول غووشاريپ دور .
توٌركمن حالقي نينگ دورموشيني نينگ چونگونا، اؤز شاهير گؤزي
بيلن قاراپ ، اونگ دوٌيپ ته يينه باقيپ ، واجيپ و وظيفه
لي مسئه له لري تاناپ، آغتاريپدير ، ، ياشايشينگ آجي شاپبيغيندان
پاي آليپ دير و اول شاپپيغينگ آنگيريسيندا حالقينگ ايقبالينا
سينگن كأن زاتلانگ بار ديغينا سونگ ـ سونگلار گؤز يتيريپ
، آرالاشيپ دير .
ير ـ سو پايلاناندا بيزه يتنميش
شول مني اورانينگ يورونجا الي
جاناجيغينا منگ ياقامدان توتانميش
اونونگ غان دؤكمأگه اؤره نن الي
اول دينگه شاهير حوكموٌنده دأل ، ايسه م دايخان بولوپ ،
دايخانلانگ آراسيندا ، قوراماچي بولوپ سوو پايلان ، چوپان
بولوپ قوزي باقان ، اساسان حالقينگ اودي بيلن گيريپ ، كوٌلي
بيلن چيقيپ دير . شاهير بايرام جوتدي نينگ آيديشينا گؤرأ
اول ايكي نسلينگ چاتريغيندا دوران شاهير . همأ اؤنگكي نسيلينگ
همم بو نسليله نأمه گركليگين بيليپ دوروپ دير .
شاهيرينگ ياشايشي ايلرينگ دن اؤيتگشيك دأل !
نيكلاي پاديشانينگ توركمن سبيت لرينده ، غاريبي ـ غاساري
باينيتمان ، سالغيت آستيندا ازديريپ ، حيوا خانلاريني ينگ
ظولموندان آمانا گلن توركمن حالقي ، شا تاغتيتندان تايان
ده سسينه ، بيرك ـ بيرگه دوغانليق الين بريپ ، اريش ـ آرغاچ
ده ي غول ـ غولا بريپ ، ده ربي ـ داغان ياشاييشي دوٌزلتمأگه
و اجتماعي دوٌزگونلره تابينلاشماغا باشلاديلار . ديمك هر
يورتده قورنالان اينقلاب ، نتيجه لي اؤز حالقي نگ بهبيدينه،
ينگيشه چيقسا ، اول يورت ديش ـ ديرناق بوليپ ، غايتادان
دوزلمأگه ، غايتادان غالقينماغا باشلايار .
1929ـنجي يئل ، گؤك دپه اطراپينينگ حور ـ حومسي غاريپ دايخانلارام
، به يله دوزگونه غالقينيپ ، كالخوز غورولشوغينا غوشولاندا
، ييلغين اوباسيندا بير غاريپ دايخان ماشغالادا كريم دونيأ
اينيأر .
اونونگ آتاسي غوربان نه پس آغا خاطلي ، سووادلي آدام بولاني
اوٌچين، كؤنه توركمن كيتاپلاريني غيزيقلي اوقاپ ،غولدان
دوشورمأن حاتتا گيچ آغشام لارا چن اوبا آداملارينا اوقاپ
بر يأر. اول اؤزونده بولمان نوسغالانگ اؤستوندن هم اؤز الي
بيلن يازيپ، آليپ غاليپ دير .
اول ساتيريك فورمالاردا غوشغي و يانگسالاماق بند لري دوران
ـ دوران يريندن آيدار اكن . بير واغيت لار اونگ اؤيوٌنه
كالخوز باشليغي گليپ:
ـ غوربان نه پس آغا! اگر شو يرد ه مانگا بير غوشغي آيتسانگ،
اوندا من موندان بو يانا ده رنگاو ارگان لار تاراپيندان
گلسه لر سانگا زات ديديرمن ، اگر شيتمه سم شو تلپه گيمي
سنگ آياغينگا تاشلارين. دييپ دير .
شوندا غوربان نپس آغا :
غوربانينگ بولايين شيخ ميرات باشليق ،
آتامي ـ بابامي حورلادي آچليق ،
چيرلاپ ـ چيرلاپ گيتدي غولومدان ياشليق ،
سن يالي ييگيت لنگ بارديغينا شوٌكوٌر .
دييأر .
شوندان سونگ اونگا ده رنگاو ارگان لار تاراپيندان هيچ زات
ديمأنديرلر .
شاهير سونگ سونگ لار بير توپار ساتيريك و اجتماعي و تانقيدي
غوشغولارينگ گؤز باشيني آتاسيندان آلانديغي و ليريك و سؤيگي
ماضمونلي غوشغولانگ تأثيريني آغاسي شير نه پسدن آلانيني
نيغتاپ گچيأر .
آتاسي دوٌنيه دن اؤتيأر.باشغا بير آغاسي اوروشدان غايديپ
گلمه يأر. اول اون اوٌچ ـ اون دؤرت ياشلاريندا ماشغالا باشي
بوليار . انه سي بيلن گنگه شيپ:
ـ گل تجه نه گؤچه يلي ، اول ير چؤركلي رأك ير دييأر .
آغا ييتدي ، آتا اؤلدي
گزرميكأنك هوٌلي ـ هوٌلي
يؤنه سنينگ باغتينگ گلدي
انه نگ بيلن يولا چيقدينگ .
يتگينجك ييگيت كريم ،16 ياشلاريندا تجن شهرينده « ضارپچي»
غازيه تينينگ ادبييات بؤلوٌموٌنده ايشه باشلايار .
اول غازيه تينگ گوٌن اورتا تاراپيندا ، گاز اورگاني يرلشيأر.
اولار غوير ي كؤلگه لي بير توررانگگي باغينينگ آشاغيندا
بير كپبه غوريار .
كريم آغانگ اؤز ترجيمه حالللاريندا آيديشي يالي، غازيه تينگ
رداكتسييا سينينگ ( دفتر ينينگ) ايلركي أپيشگه سيندن قارانيندا
، اول كپبه ـ ده دوٌنيأنينگ اينگ اووادان و اينگ آقيللي
غيزني گؤريأر . البت بيلشينگيز يالي اول غيز بيزينگ شاهيريميز
بيلن دورموش غوراپ بيلمه يأر .
بيلمديم نأمأنينگ حسيبي بولدي
انه نگ بير ساوچي نينگ يسيري بولدي
شيتدي –ده اؤزگأنينگ نصيبي بولدي
منينگ ييگيت واغتيم، سه نينگ غيز واغتيتنگ
اما بيله يانغين سونگ
ـ سونگلار كأن سطيرلري اوچغاناتلاماغا ، دؤرتمأگه و المودام
شاهيريينگ سؤيگي ليريكاسي نينگ بير تاراپيندا ، اينگ موقاددس
تاراپيندا ، اول غيزينگ كشبي ني جانلانديريار .
مانگا غويوپ باش سؤيگي
نينگ مأحنه تين
نيره لره آليپ گيتدي قيسماتينگ
آغلايان بولسانگ ـ دا ، گوٌليأن بولسانگ ـ دا
بير يرلردن سس گلردي آخبه تين .
البه تده ، باغتلي سينگ
، اونگيانسينگ من سيز ،
من ولي اؤليأنچأم دم آلمان سن سيز ،
قيرق مونگ سطير غوشغي دؤره دن بولسام ـ
هر حارپينگ ايچينده ، سن سينگ ، سن سينگ، سن سينگ،
اول سونگ شول شهرده
تجن سوو حوداني نينگ غورولشغونينگ كأن تيراژ ـ دا چاپ بوليان
« تجن ستروي » غازيه تينده جوغاپكأر بولوپ ايشله يأر و حالقينگ
زأحمت ديين زادي بيلن تانيش بوليار .
بابامينگ باباسين اؤلدوٌرن زأحمت،
بابامينگ اؤزوٌن هم اؤلدورن زأحمت،
موٌنگ گزك آغلاديپ آتام پاخيري ،
عؤمروٌنده بير گزك گوٌلدورن زأحمت.
1949 ـ نجي يئلدا اول
غوشون غوللوغيندا بولساـ دا ، اثرلري ايزي گيدرلي همأ حاربي
مطبوغاتدا و همم توركمنيستان مطبوغاتلاريندا چاپ بولوپ ،
يوزه چيقيار.1953 ـ ينجي يئلدا غوشون غوللوغيني غوتاراندا
، توركمنيستانينگ دؤولت نشريياتينينگ چپر ادبييات اداراسيندا
ايشه باشلايار . شول واغيت لار اول ادارادا بللي ترجيمه
چي لر آننا موخادـ مرد صوفي ـ كاكاباي بايرام ميراد يالي
و چاري عاشير نريمان جومايف و الله بردي هايدوف يالي يازيجي
لار ايشله يأرديلر.
اول ادارا، تركمنيستانينگ اولي ـ اولي يازيجي لاري بردي
كربابا، آتا غوشود ، بكي سه يتأك وباشغالار ، گونده ليك
ايش ساليشيپ،گليپ دوريپ ديرلار. كريم غوربان نه پس شول يرده
روشن و آيدينگ پيكير بيلن تانيش بوليار . هم ـ ده اول تأثير
لري نأحيللي دؤره ديجيليك دونيه سينه سالماغينگ و حالقا
نشر آرقالي يتير مگينگ اوغرون گؤزلأپ تاپيار .
نشرياتدا ايشلمك بيلن شاهيري دينگه توركمن يازيجي ، شاهيرلاري
بيلن دأل ، ايسم بوتين دوغانليق حالقينگ ادبياتي بيلن هر
تاراپلايين تانيش بوليار . اول روس و دوٌنيأ ادبياتي نينگ
اينگ غوي نوسغالاريني توركمن ديلينه گچيرمأگه موٌمكين چيليلك
تاپيار . شول ييل لاردا كريم غوربان نه پسينگ ايشلأن ترجيمه
لري و اؤز بويوننا آليپ (رداكتور لاماق ) چاپا يتيشديرن
كيتاپ لاري و سين يازان كيتاپ لاري و ييغيندي لاري ساناردان
كؤپ .
نشريه ده ايشلمك، كريمينگ طبيغي تالانتي ني ( استعداد )
گوٌللأپ اؤسدورمگده ، ترتيپ لشديرمگينده ، تاپلانماغيندا
وكأميلليه شمگينده ، قالامي نينگ ييتي و ديلي نينگ ازبر
لشمه گينده اولي تأثير اتديريأر.
اول بو ايشيينگ داشيندان توركمن دولت دانشگاسيندا اوقاپ
، اوني نتيجه لي تاماملايار.
توركمن ادبياتي تنينگ اؤسمه گينده ، كريم غوربان نه پسي
، غارري يازيجي لارينگ كؤپوسي بيلن دنگه مك موٌمكين .
منگ نازاريم بويونچا، كريم آغا توركمن ادبيياتيندا، اجتماعي
و تنقيدي ماضمونلاردا هم ده اپيك ليريكاسيندا دولي درجه
ده چمه لشيپ دير . اگر بيز هر بير حالقدا تانيمالليغا ديمك
بير زادا مشهور ليغا باها برجك بولساك ، اوندا كريم آغانگ
بيله ماضمونلاري آغتاريپ چكن زأحمتي اوچون توركمن حالقي
نينگ ادبياتيندا اول بللي اورن و شول ادبياتينگ بللي كونجه
گيني توتيپ اوتير ديسك يالنگيشماريس .
عمــريمــه پنـــد
شاهير! شاهيرليغينگ چين بوليان بولسا،
سؤنيپ، يانيپ، يئنه سؤنيپ- يانيپ گيت
انسانليق يازغيدينگ چونگ بوليان بولسا،
قارا يره چوْميپ،
چيقيپ،
چوْميپ گيت.
هم عاقيل بر، هم ايلينگدن عاقيل آل.
كتابدان دأل، قارا يردن ناقيل آل،
آلان زادينگ دمينگ بيلن ياقيپ آل،
سونگ يئنه- ده يرينگ سويدين اميپ گيت.
داغ يولونا، چؤل يولونا بلد بول،
داغ يولوندا چات آچمايان پولات بول،
چؤل يولوندا– تيركش- تيركش بولوت بول،
تشنه گؤرسنگ دوداغينا داميپ گيت.
يول آغيردير: مونگ يانيلار، اؤچيلر،
باغيتلى يوللار قينليق بيلن گچيلر،
يه ايغينا شاغلاپ گيدسه گچيلر،
سن اؤكوْزدك
يله قارشى انگيپ گيت.
باغـيت پايلانسا اوْچ بايليغى ايلكى آل،
ايلغاپ باريپ، ساغـليق بيلن اركى آل،
يانى بيلن چووال- چووال گوْلكى آل،
سونگ تاپـيلار، قالان زادى زينگيپ گيت.
دوست پايلانسا «أبـر» ديپ قيسسانما،
آلانگدان سونگ– قيسغالتما، هم قيسغالما،
ديلگ اتسه–
گؤزلرينگـى هم قيسغانما،
بيرين بر- ده،
بيرى بيلن اونگيپ گيت.
حا چاريق گه ى،
حا چوقاى گه ى،
تلپـك گه ى،
پارخى يوقدور: گه يسنگ بولار اركك دى،
يؤنه ولى شيپـبيلداما چـپه ك دى،
آينا قونچلى أديك يالى دونگوپ گيت.
سوراسانگ آيدايـين قيامات
نه دير:
ارككلر آوناسا– قيامات شو دير،
هر باشى تلپكلأ قويماغين قادير،
بأش تلپگـى
بير قينگاجا دانگيپ گيت.
گؤزلليگـى
سور باغـرينگا اوْيكه نگه،
سؤيلسنگ سؤى، سؤيلمه سنگ سوْيكنمه،
سؤيگـى هم قوشغودير! كيشا اؤيكنمه،
اؤز مؤهرينگـى، اؤز كؤزينگـى قويوپ گيت.
ينگيپ ياشا: آخيردا
ينگ، باشدا ينگ،
تومسدا ينگ، يازدا، گوْيزده، قيشدا ينگ،
سؤيگينگده ينگ، قايغينگده ينگ، ايشده ينگ –
بير اوغـولدان
ينگليپ، هم ينگيپ گيت.
ينگسين اوغول
ديل بيلن دأل ايش بيلن،
سنگكأ گؤرأ حاص يتيرأك هوش بيلن،
آياق دأل- ده، پاراساتلى باش بيلن،
ينگسه اوغـول –
گؤزينگ راحات يوموپ گيت.
گؤزينگ سوْرتيپ مرحوم انأنگ آلنينا،
بير آغلاپدينگ، ايندى برى آغلاما:
اؤز بالانگـى الينگ بيلن جايلاما،
نوباتيندا مله يره سوْميپ گيت.
دنيأ گلمگينگ- ده
نوباتى ياغشى،
يئنه اؤلمگينگ- ده
نوباتى ياغشى،
من دينگه بير زاتدا نوباتا قارشى،
دوست اؤيوْنده ايسلأن چاغـينگ قونيپ گيت.
باشارسانگ– كؤپليگينگ
ايچينه قآريش،
تانيشدان دوست توتون، يادلاردان– تانيش،
« ژيگولينگ» ايچيندن گؤزلمه دورموش،
كؤپليك بيلن آوتوبوسا موْنيپ گيت.
كوپلسين اؤيوْنگده يوْركدش ميخمان –
يآرى ايشچى بولسين، ياريسى دايخان،
البته، عاليم- م، شاهـيرام حؤكمان،
اوْيشيپ، چاشيپ،
چآر طاراپا انگيپ گيت.
شئيله دوستلار بيلن گزسنگ بير سـللـم،
يه ترسينگ اينگ اولى ماطلابا چنلم،
قادامينگ گينكدن اور!
انتكلر اللـم،
حول اؤنگده- له… ياش حاقيندا ديميپ گيت.
هالى وقـتينگ منگزه مگينگ كليمه،
ديرى وقـتينگ قيسسانماغـين اؤلوْمه،
اؤچـن وقـتينگ اوْكنمگين چيليمه –
ايچى كؤزلى اوجار يالى سؤنيپ گيت.
يئنه بير سؤز (ماغتانماق دأل، اؤويت دأل):
مازاريما داش اوتورتماق سارغيت دأل.
مله يـرينگ آستيندا- دا داش قيت دأل،
باقـيليق شول:
شول داشلارا سينگيپ گيت.
گلينگ اونونگ شيله مشهور وآغراملي يازيجي بولوپ يتيشمه گينه
نأمه زاتلانگ سه باپ بولانديغيني آغتاريپ گچيليلنگ :
ـ بيرينجي دن ، اول شاهير حؤكمونده اؤز قالامينينگ ييتي
بولماغي اوغروندا ايزي گيدرلي آلادا اتيأر.
پوازييانگ يولوندا
بولسانگيزـدا هركيم سيز ـ
غورقونگ هم اينانينگ سيز ،
اينانينگ هم غورقونگ سيز .
اول دورموش بيلن دنگ قادام اوريار . دؤوردش لري بيلن بيله
دم آليپ بيك ماغتومقلي نينگ ، پوشكينينگ ، تولستوي و بيله
كي يازيجي شاهيرلارينگ اثرلري نينگ أنيگيندن ـ شأنيگينه
چنلي اوقاپ ، اؤوره نيپ ، مودام حالقينگ جوٌمموشينده بوليار
. اول توركمنيستانينگ دورلي كوٌنجگينده ، شاهير و يازيجي
آدام حؤكمونده بولمان ايسم يؤنه كي آدام حؤكمونده بولوپ
گؤريأر. حالقينگ حال ـياغداييني كمينأنينگ بيلشي يالي بيليأر.
اول بوتين دوغالنليق حالق لارينگ كؤپ يرلرينده و داشاري
يورتلري نينگ انچه مه سينده بوليار ، ساپار اتيأر. شيله
ميسافرت لار اونونگ دوره ديجيليك دوٌنيه سيني گينگه لتيأر.
اينقلاپ دؤورونده دوغلان شاهيرينگ ، باش اوغري واتاني ،
حالقي سؤيمكده و آزاد سويگي و زأحمه ته يوغروليار. بو اوغورلاردا
اول اورس شاهيري و.ماياكوفسكي نينگ وبو ادبياتينگ بيله كي
وكيل لريندن تأثير آليار . شيديپ اول توركمن دؤره ديجيليك
وكيل لري نينگ، ايركي لرينينگ خاتارينا غوشوليار .
ـ ايكينجيدن ، اول توركمن ادبياتينينگ و گوندوغار اديبياتي
نينگ باي ميراثينا اولي حورمات غويماق بيلن اوني ايزي گيدرلي
اؤورنيأر. نوايي ، نظامي ، فردوسي ، ماغتومقلي ، سيدي ،
موللا نه پس ، كمينه و به يله كي عاقيل دارلار بيلن بيرليكده
، حالق دؤره ديجي ليگينگ اثرلري اونونگ اوچين شاپاق دي عزيز
و دانگ ييلديزي يالي تأميز بوليار .
اوچونجي دن ، اول دوٌنيأ ادبياتي نينگ گنجي ـ حازيناسيني
ايخلاص بيلن اؤورنيأر. ادبي تجريبأنينگ اينگ غوي نوسغالاريني
، بييك مجارستان شاهيري شاندور پتوفي نينگ ، گ . گينأنينگ
، ايتاليان شاهيري جاني روداري آلمان شاهيري گوته ، آمريكان
شاهيري لاري يولت اوتمن ، اوگدن نش . ايران شاهير لاري شمس
الدين حافظ شيرازي ، تورك شاهيري ناظم حكمت . هيندي شاهيرلاري
وانشيلداخارپ. ر. تاگور همده سوت يوردي نينگ دوغانليق حالقلارينينگ
كلاسيك ادبياتيندان روس شاهيرلاري پوشكين . نكراسف ،نيكلاي
روباتسف ، الكسي ماركوف ،يوگني يوتشنكو ،واديم زوبارف ،
آناتولي پردريوف ،غاراغالپاق شاهيري تؤلپ برگن مأتي ميرادف
، اكرايين شاهيري لسيا اوكرايينانگ ، غيرغيز شاهيرلاري حسين
باي آراليوف ، نيكلاي بارتاشويل ،عالي توكومبايف ، ازبك
شاهيري نووايي ، تاجيك فارس شاهيري عبدالرحمن جامي ، ارمن
شاهيرلاري پارير سواك وصايادا –نووا نينگ اثرلري ني ينه
ده سوت ادبياتيندان و .ماياكوفسكي .سرگي يسنسنن ،الكساندور
توواردوفسكي ،استيپن شيپاچوف تسوتايوا ،سرگي ميخايلكوف،سرگي
اوپلوف ،ليونيد مارتينوف ،كابارتبن شاهيري عاليم كوشكوف
،آوار شاهيري رسول غامزادوف ،غارا غالپاق شاهيري ابراهيم
يوسوف تاجيك شاهيري ابوالقاسم لاهوتي ، ازبك شاهيري حمزه
حكيم زاده قازاق شاهيري جامبل جابايف مولداوي شاهيري اندري
لوپان ، بلا روس شاهيرلاري ماكسيم تانگ، نيل گليويچ ليتوان
شاهيري ادوارد مجه ليتس ، تاتار شاهيري موسي جليل ، آذربايجان
شاهيري رسول رضا ، لاتيش شاهيري ميززا كمپ اوقايار . اؤوره
نيأر و اؤز ديلينه گچيريأر . اساسان شاندور پتوفي نينگ غوشغولاريني
ترجيمه اتمه كده بللي بير شيوه و بير مكتب دؤره تدي ديسك
هم يالنگيشماساق گرك. بو اونونگ دوره ديجيليك عألمينينگ
خاص هم گينگه لمه گينه كمك اتيأر.
شو شاهيرلاردان عبدالرحمن جامي دان بير غوشغينگ ترجيمه سينه
اونسينگيزي چكيأن:
يوسف كنعان چو در زندان نشست
بر زليخا آمد از هجران شكست
خانمان بر وي چو زندان تنگ شد
سوي زندان هر شبش آهنگ شد
گفت با او فارغي از
داغ عشق
ناچشيده ميوه اي از باغ عشق
ـ چند از اين بستان سراي نازنين
چون گنه كاران شوي زندان نشين
گفت باشد از جمال دوست
دور
عرصه آفاق بر من چشم مور
گر كنم با او به چشم مور جاي
خوشترم آيد ز صد بستان سراي
ترجيمه سي :
يوسوپ بند ي ياتيردي ايچي زينلي زينداندا ،
شوندان بأري زليخانگ ـ دا بير آياغي شونگ ياندا ،
حوضيرينا گوٌن ايرمان غاتناياردي كؤشكوٌندن
غانيپ ، غانيپ غايدايردي يوسوبي نينگ عشقيندان.
سؤيگي دييليأن زادينگ بالين داتماديق بيري
جپاسين چكمديك ،زهرين يوتماديق بيري
دييه نميشين زليخا : «كؤشگوٌنگ باشي آسماندا !
سن بولسا كؤشگوٌنگ تاشلاپ ،انتأپ يؤرسونگ زينداندا.
اول دييپدير : «كؤشگوٌمده
نأمه حاراي بار مانگا !
كؤشگوٌنگ ايچي غارينجانينگ هينيندن ـ ده دار مانگا
يؤنه ولي يوسوپ بيلن اوتورسام دار زينداندا
دوٌنيأم گينگ ،
باشيم بولسا ـ يديلنجي آسماندا !»
شاندور پتوفي دان
غارا نان
اجه ، نأمه دمينگ آليانگ اولي دان
ساچاقدأكي غارا نانينگ اوٌچينمي ؟
ياـدا باشغا ايللر سنينگ اوغلونگا
آق نان حؤدوٌر اتيأر ، شونونگ اوٌچينمي ؟
بسدير اجه ! ينه ـده
بير دؤووم بر ،
بولوبرسين غارا، سنگ نانينگ اول نان ،
كسه كينينگ اؤيوٌندأكي آق ناندان
مانگا سنينگ غارا نانينگ مأهريبان .
بير دنگه شديرمه ترجيمه
فارس ديله گچيرنلر محمود تفضلي و آنگلا باراني شركت سهامي
كتابهاي جيبي
آواز گرگ ها
در زير آسمان ابر آلود
طوفان خشمگين مي خروشد
باران و برف فرزندان همزاد زمستان
بي درنگ فرود مِي آيند .
صحراست و نيستي
در اينجا كه ما هستيم
حتي يك بشه كوچك هم نيست
كه ما را پناه دهد .
از بيرون سرماست
واز درون گرسنگي
دو دشمن سخت
كه بي آمان بر ما مي تازند.
و اينك دشمن سومين :
سلاح آتشين و آماده ...
روي برف سپيد
خون سرخ ما مي چكد .
سردمان است و گرسنه
ايم
و پهلوهايمان با گلوله ها سوراخ شده است .
سهم ما بينوايي هاست
اما«آزاد » هستيم .
توركمنچه كريم آغانگ
ترجيمه سي :
بؤروٌلرينگ آيديمي
چال بولوتلي آليس لاردا
غيشينگ توپاني اوله يأر
سيرغينينگ ياقين همراسي
غار بيلن ياغيش شولايار .
بي رحيم چؤلده كانگشاشيپ
عؤمروميز اؤتيريأس حألي .
بير توپباق ـدا چؤپ چاليم يوق
ايغيشاق ادينر يالي .
بير ياندان ـ آلداجي
سوويق
بير تاراپدان ـ غانيم آچليق
غوشا درده جيداپ بيلمأن
ايسغيندان ـ قوواتدان غاچديق .
بار اولارينگ ينه بيري
:
توٌپنگ بيلن غارا دأري،
غيزيل غانيميز سارقيريپ
يووياريس بيز دووـآق غاري
دشسه ـ ده اوق بؤوروٌميزي
سورنوقساق ـ دا بويوپ غيشدا
ال سريپ ، گداي بولسا ق دا
ياشالي اركين دورموشدا .
گلينگ اونونگ داشاري يورت شاهيرلاريندان ترجيمه ادن غوشغولاريندان
و اولاردان آلان تأثيري بارادا ، آمريكا شاهيري ، يوولت
اويتمن ـ دن بير غوشغي ميثال گتيريأن .
اوادان عيال لار
غارري عيال لارا ،ياش عيال لارا سين اديپ دورون غيرادان
،
ياش عيال لار اؤرأن اووادان ولي ، غارري لار خاص هم اووادان
. (يوولت اويتمن)
بو تأثير كريم آقا نگ اووادان غيزا دييه ن غوشغي سيندا گؤرنأحيللي
اووادان تصويرلنيأر :
بير توپار اود ـ، سوودان
گچه نينگدن سونگ،
يتميش يانيپ ، سگسن اؤچه نينگدن سونگ
آجيني ، سويجوني ايچه نينگدن سونگ
بير ييگيدي سايلاپ سه چه نينگدن سونگ
سه چه نينگدن سونگ هم
اول ييگيت بيلن
نيجه منزيل يولي
گچه نينگدن سونگ ـ
من دينگه شوندان سونگ ،
شوندان سونگ دينگه ،
اووادانمينگ ، دألمينگ ـ
آيدارين سانگا (اووادان غيزا ـ ك .غوربان نه پس )
كريم غوربان نه پس شو واغتا چنلي توركمن ديلينده اوتوزا
غولاي ييغيندي چيقاريپ دير .
گوٌيجومينگ گؤز باشي 1951ـ سولدات يورگي 1953ـ غوشغولار
و پوامالار 1958ـ تايماز بابا 1960- آتا و اوغول 1961ـ غومدان
تاپيلان يورگ 1965ـ قيرق 1967ـ عايال باغشي 1972ـ با هار
پواماسي 1973ـ عؤمور 1975 ـ منزيل ـ يدي ياپراق ـ دوستلوق
چمني 1986 ـ دوين شوگون 1988 ـ اويلانما بايري 1995 و باشغالار
.
اول دورلي وظيپه لرده ايشله دي . توركمنيستانينگ يازيجي
لار شوراسي نينگ ادارا غورولشوغي نينگ سيستمينده ، « سوت
ادبياتي » ژورنالينگ ايچينده ( اول سونگلار بو ژورنالينگ
باش رداكتور ( سر دبير ) بولوپ ايشله يأر. ) . توقماق ژورناليندا
و باشغا يرلرده ...
كريم غوربان نه پس حالق وكيلي حؤكمونده ، توركمنيستان سايلاولاريندا
، سايلانيپ دپوتات ( نماينده مجلس ) بولوپ خيذمات اتيأر.
مختومقلي آديندأكي بايراغينگ ايه سي همده اول توركمنيستانينگ
خالق يازيجي سي دييلن آدا لاييق بولاندا توركمنيستانينگ
خالق يازيجي لارينينگ اينگ ياشي كريم غوربان نپس بولوپ دير
. سه بأبي بيله آ د ا باشغا توركمن يازيجي لارا خاص غاري
واغيت لاريندا ميناسيپ بولوپ ديرلار .
اول هر يرده ايشلأنده ـ ده تؤوه رگي آدام سيز بولماندير
. اونونگ يانينا ياش ، غارري يازيجي لار گوٌنده ـ گوٌن آشا
گوٌرروٌنگ لشمأگه ، ماصلاحاتا گليپ دوروپ ديرلار . اول كؤپ
شأگيرت لري اؤسدوٌروٌپ يتيشديردي . ( قربانياز داشغين و
...) .
شاهير كريم غوربان نپسينگ گينگ هم يوقار درجه لي مقياس لاردا
دؤره ديجيليگي بار . اونونگ چونگگور اويلانمالاري و باي
پايامالاري ، هم عاجاييپ فانتزي سي ( قوه تخيل ) بارادا
سين لارو مقالالار يازيلدي . اولارينگ آراسيندا بردي .كربابا
، بكي سيتأك ، غارا سه ييتلي ، روحي علي ، بردي نظر خداي
نظر . دوردي نورعلي ، آ .قليچ دوردينگ چيقيش لاري بار.
شاهير 1988 ـنجي يئلدا آرادان چيقيار .شيله ليكده بير تاراپدان
توركمن حالقي بو اولي شاهيري اؤنوپ اؤسديرن بولسا ، به يلكي
بير تارپدان اونونگ عايالي گيجه سيني گونديزيني آيامان بو
شاهيرينگ غوللوغيندا دوروپ ، اونونگ گيجه لرينده ، شول كأن
سطير لري دؤردن گيجه لرينده ، شول 300 سطيري عايال باغشي
پواماسيندان حالامان پشه تاشلان گيجه لري اونگا سيرداش بولوپ
، ياردام بريپ دير . بيز توركمن ادبييات سؤيوٌجيلري بو جيداملي
عايالا بويسانيپ ، اونگا صابير ديله يأريس .
عيال
ساقلاپ گوندوغارينگ دورنوقلي ليغين
جملأپ يووروپانينگ اوقاميش ليغين
بو غاريپجا اؤيوٌم جودا غاويزقا
گلدينگ ـده دولدوردينگ
اونونگ بوشلوغين.
غيز بولوپ دوغلوپسينگ
يالنگيشليك بيلن
موني بيلايانام دألسينگ انتك سن
دوغري باها برمك ، يرسيز اؤوگي دأل
كأ بير اركك سوماقلاردان اركك سن .
آقماق بوليان بولسا
، عيالين اؤون
ايسم اوني أسگرمه يأن ناداندير.
عايال حالقي انه ليگيه يه تيشيپ
پريشتأنينگ دره جه سين اؤدأندير .
بيزينگ زاماناميز عايال
حالقي نينگ
حوقوقيني به للأپ ارككلر بيلن
اولارينگ يوٌكوٌني ينگله تدي ميكأن
دييپ ، ماحال ـ ماحال پيكير اتيأن من .
بيز اولارينگ مرتبه
سين به يگلديپ
بورجوني كملد ه ن دأل بولساق گرك
عايالينگ چوٌر باشي انه بارادا
سؤز آچاسيم گليأر ، يؤنه بو گزك
اوغلانليقدا ،چؤلده
دووار باقيارقام
مانگا ايش بولاردي بير مورجا گچي
تؤتانينگ اؤنگونده ايكي پاي يالي
اوولاغي بيلنم بولمازدي وجي .
امديرمه جك بولوپ هر
زاد ادردي
ياديرغاردي ، غات جاقلاردي ،سؤسردي
غوزلاماغي بيليأر ، ساقلاماغي يوق
منينگ مورجا گچيم شيله يسر دي !
آنگلانسينگيز نأمه ديجك
بوليانيم
دنگشديرمأم گؤدك بولسا باغيشلانگ
حايوان لاردا غابات گليأن حووٌـ حأصيت
البت اينسانداـ دا بوليار اوغيشيان.
گونده ـ گوٌنده غابات
گلمديك بولسام
گتيرمزديم هرگيز بيله ميثالي
عايال دا عايالليق غالماز اكني
الدن گيتسه انه ليگينگ اينصابي
ياماني گؤره نگده ياقاني
توتوپ
ياغشي نينگ غادريني بيليأريس خاص –دا
سؤور اوغيل لارينگ اجه سي ني من
دنگه يأن يورگدش ايقرارلي دوستا
جاهيل ليغينگ غايناپ
دوران غانيني
اؤويت ـ پايخاس بيلن مازالي غاريپ
ايكي سينه صالا سالانيمدان سونگ
سانگا گؤوين برديم غارا گؤز ياريم
گؤركوٌنگ ،گؤرمگينگ
دأل ، آليپ اركيمي
سني سايلاماغيما سبأپكأر بولان
اؤز پيكيرينگ بيلن اورتا چيقيارسينگ
هم ياشاپ بيليأرسينگ اؤز كه للأنگ بيلن.
موني همه كيشي حالاپ
دورانوق
گؤره ـ گؤره گليأنگ حالانمايانين
مونگا درك من حالايان شول بسدير .
اي غارا مله گيم ، عزيز عاياليم.
دوست ـ يارلار سالاما
گليأر اؤيوميزه
ميخمان گليأر ياقيندان و آليسدان
يؤنه سنينگ اينگ عارضيلي
ميخمانينگ همم تانگرينگ
بالزك بيلن تالستوي
آدام لار حاقيندا ،
دورموش حاقيندا
آياق آلديغينگا جدل لشيأريس
بيرگ بيرگ بيلن ايلالاشاميزوق ،
بيري بيريميزدن سووا دوشيأريس .
غيزغين جدل لره غاتيشديغينگ
چا
حالايان من سني اؤنگكيدن بتر
جدل لشيپ بيلمز بي حأصيت آدام
حأصيت سيز آدام اينه شول حاتار .
كريم آغا توركمن ادبيياتي
نينگ ايچينده رولي باشغادير . شونونگ اوچين اول توركمن ادبياتي
نينگ كيتابيندا آدي المودام جاودان غالجاغينا من دولي اينانيان
. ايسم بيله زأحمته بيشن و توركمن ادبياتي نينگ اولي كونجگين
توتان شاهيرينگ آدي بلند بولوپ ، اونگ ماشغالا ياغدايي نينگ
ماددي درجه سي پس بولماغي اونگ غالانلاري نينگ پايي دألدير
.
ايسم توركمنيستان دوولتي بيله كي يورتلر يالي آدي اولي ،
توركمنينگ ادبيات تاريخينا آدي اؤچمجك شاهيرينگ و خالق يازيجي
نينگ ماشغالاسينا، هي بولماندا ميهمان و سيپرا حاقي ني تؤلمه
لي بولار .سبأبي بو شاهيرينگ اؤيوٌنه دوملي دوشدان حاتتا
داشار يورتلردن ميحمان لار گليپ دورلار . و اونگ اؤيوٌنه
موزا حؤكموٌنده غاراليار.
. بو واغيت شاهيرينگ اوغول لاري و آغتيق لاري توركمنيستانينگ
عشق آباد شهرينده ياشايارلار. اونونگ اولي اوغلي نظر آتاسي
نيينگ ادبي ميراثيني گينگدن حورماتلايار .حاتتا اؤزي غوشغي
دونيأسينه و دؤره ديجيليك عألمينه گيريپ غيزيقلانيار. كريم
آغانگ ماشغالاسي نينگ ماددي ياغدايي پس بولسا ـدا،اولار
كريم آغانگ موشتاق لاري نينگ اونگونده گينگ قوجاق گريپ حاتيراسين
بلند توتيارلار . دوٌملي دوشدان ، داشدان ـ ياقيندان گلن
ميحمانلاري اونگات و آچيق يوٌز بيلن غارشيلايارلار .
اوللانيلان چشمه لر :
-------------------------------------------------
1- توركمن ادبيياتي نينگ تاريخي (6 ـينجي جلد ) ع. 1982
2- كريم غوربان نه پس ـ قيوم جوما ف.( ت.د عليم لار آ .مختومقلي
آدينداكي د.ا اينستيتوت ) ـ 1977
3- توموس يازغيلاري ع. ت نشريات 1988
4- اويلانما بايري .ع .ت 1995
5- دوين ـ شو گوٌن ع .ت 1988
6- دوستلوق چمني.ع ت 1986
7- توركمن ديلي نينگ سوزلوگي . م . حمزه 1962 . ع
8- فرهنگ روسي به فارسي ـ مسكو 1965
منبع:
سايت دانشجويان ترکمن