اجو / 18 آبان 1386

شاصنم غريب دستاني

راویلار اندر روایت قیلدیلار کی دیاربکر آدلی بیر شهر باردی , اونونگ پادشاسی نینگ آدینا شاه عباس دییار دیلار , شاه عباسینگ حسن وزیر دییان بیر وزیری باردی , بیر گون پادشاه, حسن وزیر بیلن آو آولاماغا چیقدیلار, شول واقت پادشانینگ قارشیسینا بیر بوغاز توشان چیقدی, پادشا رحمی اینیب و اوز عایالی یادینا دوشوب تاوشانا دگمه دی .
سونگ بوغاز توشان حسن وزیرینگ قارشیسینا اچیقدی وزیر تاوشانی آولاماق ایسلائی یونه یاغشی سین ادسه تاوشان بوغاز میش , حسن وزیر ده رحمی اینیب تاوشانا دگمه دی .
سونگ شاه عباس و حسن وزیر بیر بیرینه دوش گلدیلر حسن وزیر تاوشانا رحمی اینیب آولامادیغی یادینا دوشوب گولدی , اوندا پادشا : ای وزیر گولر یالی منینگ نامه عیبیم بار دیدی؟ وزیر دا : من اوز اخمق لیغیما گولیارین , یانگی بیر بوغاز تاوشان دوش گلدی رحمیم اینیب آولامادیم دیدی , پادشا شول تاوشان مانگا دا دوش گلدی من هم اوز عیالیم یادیما دوشوب اونگا دگمه دیم , ایکیمیز یورکمیز بیر میش , گل اونونگ یالی بولسا ایکیمیز بولجاق چاغالاریمیزا فاتحه اوقالی , اگر منینگ اوغلیم سنینگ غیزینگ بولسا , غیزینگی منینگ اوغلیما بر , اگر ده سنینگ اوغلینگ منینگ غیزیم بولسا من غیزیمی سنینگ اوغلینگا بریین شونلیقدا ایکیمیز قودا بولارس دیدی .
و هر کیم ده شول سوزوندان دانسه لعنته گرفتار بولسون دییب خط یازیب وزیره بردی اوندان سونگ اوی لرینه قایدیب گلدیلر . آیدان آی گوندان گون اوتدی بیر ناچه زماندان سونگ پادشا نینگ غیزی و حسن وزیرینگ هم اوغلی بولدی.
پادشا غیزینا شاصنم دییب آد قویدی وزیر دا من بو یرده غریب بولوب گلدیم شونگ اوچین اوغلیما غریب دییب آد قوییارین دیدی! شونلیقدا یدی گیجه و یدی گوندیز توی توموشا اتدی لر . شا صنم بیلن غریبی تربیه اتمک اوچین انه لیگه تابشیر دیلار , یدی یاشا یتن سونگ مکتبه بردیلر .
غریب بیلن شا صنم سویگی سی بو مکتبده باشلادی , اونلار بیری بیرینه گوز قاش بیلن اشارت ادردیلر . بونلار شیله لیکده مکتبده اوقاب اون دورت یاشا یتدیلر, بیر گون غریبینگ اتاسی حسن وزیر کسل له دی دنیا دن امیدین اوزوب عایالینی چاغیردی و شا عباسینگ یازان عهد ناما سینی الینه بردی و سن بو خطی ماکام ساقلا بیر گون اولسم بو خط سانگا در کار بولور دیدی , سونگ غریبی یانینا چاغیریب پادشانینگ غیزی شا صنم سنینگ آداغیلینگ دیر! بیر دن اولسم منی اویلاندیرمه دی دییب من دن ناراضی بولما دیدی , وزیر آرادان گیتدی! و غریب آبرایلی ادیب اتاسینی جایلادی.
غریب اوز یانینان شا صنم منینگ اداغیلیم میش دییب حوش وقت بولوب خطی انه سینن الیب شا صنم یانینا باریب اونونگ کیتابینینگ اراسینا قویدی . سونگ شا صنم بو خاطا گوزی دوشوب غریب منینگ قارینداشم دیر دییب قورقاردیم مگر منینگ آداغیلیم میش دییب حوش وقت بولدی .
بیر گون شا عباس خانمی بیلن شا صنمی چیقارماق حقیندا مصلحت اتدیلر , خانم ای پادشا غیزینگ کمالا گلیب دیر اینی سن اونی کیمه برماگه مصلحت بیلر سینگ ؟ دیدی . شا عباس : ای خانم من حسن وزیر بیلن عهدیم باردی اول هم دنیا دن اوتدی ایندی بو ایشینگ گنگشنی سن اوزونگ بر دیدی .
خانم : اونونگ گنگشی شیله سن کوپ میلیس مارکانی گوردینگ ,هی سن یالی شاه غیزینی اوز یتیمینه برر می ؟ بو بیزینگ اصلیمیزه نسلیمیزه یاراشماز دیدی . شا عباس هم خانمینینگ بو سوزونی معقول گوردی و اوندا بولسا ایندی شاصنمی مکتبه ایبرمه دییب عایالینا تابشیردی .

شاصنم بولسا ارتیر ایر بیلن مکتبه گیدمکچی بولدی اما انه سی اونگا : ایندی مکتب وقتینگ گچدی سن باشقا هنر اوورن دیدی .

شا صنم گوزی گریان! سینه بریان! اسیر بولون قوش یالی انه سینه یالبلریب بیر غزل آیتدی:

اشیت منینگ عرضیم حرمتلی انم
انه من دردلینی یاندیرما بیله
آق سویدونگ اممیشام من قانا قانا
انه من دردلینی یاندیرما بیله
خاطاره چکیلن یوقدیر نر دگیل
میداندا دوکیلن لاشدیر سردگیل
نامیسین توتماغیل کیشی ار دگیل
انه من دردلینی یاندیرما بیله
الینگدا پیالا قانیما دولسون
عشقیندا گل منگزیم سارغاریب سولسون
یانیب کوییب استخوانیم کول بولسون
انه من دردلینی یاندیرما بیله
بارماغیمدا یوزوک طللا قاشلیدیر
ایچیمده اود یانار گوزوم یاشلی دیر
رحم ایله عجیزه قارا ساچلیدیر
انه من دردلینی یاندیرما بیله
بیر مانگا یتیب سیز اولیالار دویناب
منی هلاک اتمه اولدیرمه غیناب
یا گورجک بولیار مینگعشقمی سیناب ؟
انه من دردلینی یاندیر ما بیله
گیجه گوندیز یالبارار من حبیبه
سزیم ایتمه دردیم بیلمز طبیبه
شاصنم دییر من گیدر من غریبه
انه من دردلینی یاندیرما بیله

***********************

القصه شاصنم : من مونچا غمدا یانیب کویر من ! غریبینگ حالی نیچیک کا ؟ دییب دوغری کوچه بیلن مکتبه باردی اما ایچری گیرماگه چکینیب مکتبینگ داشیننا دوریب غریبی گوزلاردی .

اینی بولسه سوزی غریب دان اشیدینگ , غریب شول اونگکی عاداتا گورا ارتیر ایر بیلن مکتبه باردی . گورسه شا صنم مکتبده یوق . غریب قاراشدی، اما شاصنم گلمه دی ! بو احوال غریبینگ گونگلنی بوزدی ! شا صنم ناما بولدی کا دییب اویلانیب ائتیر دی ! ملاسی هایسی سافاق دا دیغینی هم بیلمه دی ! ملا سی اونگا اوقا دیدی ! غریب کیتابینی یوزونه توتوب بیر غزل آیتدی ! گور باق ناما دیدی:

ای یارانلار مسلمانلار ----------------- نه بولدی یاریم گلمه دی؟
دوقون قارداش مهربانلر----------------- نه بولدی یاریم گلمه دی؟
گلر من دییب وعده اتدی --------------- گلر وعده سیندن اوتدی
ارتی دن چاشت وقته یتدی ------------ نه بولدی یاریم گلمه دی؟
قیزیل گل لار دسته بولدی -------------- ذسته لر بی بسته بولدی
مگر صنم خسته بولدی ----------------- نه بولدی یاریم گلمه دی
یا بیرینینگ پندین آلدی؟----------------- یا بیر غیری بیلن بولدی
با بیر یاووز درده قالدی؟ ------------------نه بولدی یاریم گلمه دی؟
بو دردلر نچوک درد اولدب----------------- یاندی یورگیم زرد اولدی
گوزیم یولیندا دورت اولدی --------------- نه بولدی یاریم گلمه دی؟
دردلی قل ایستار طبیبین --------------- هیچ کیشی بیلمز نصیبین
صنم آغلاتدی غریبین ------------------- نه بولدی یاریم گلمه دی؟

غریب بو سوزونی تمام اتدی سونگ شا صنم بی طاقت بولوب داشاردان ملا سینا یالباریب بیر غزل آیتدی؟

بلبلی بیچاره سن گل عشقیندان فریاد قیل
عاشقی سرگشته بولسانگ اوقونی بر باد قیل
دینمایان شام و سحرلر داد ایله بیداد قیل
بیر عمارت سن قیلیب عشق اویونی آباد قیل
جان ملام بیر زمان گل یاریمی آزاد قیل
قویمادی اوز حالیما گردونی بی دوران منی
هجر دشتینده کوین دک اتدی سرگردان منی
عشق آفتی قیلیب دیر بی سر و سامان منی
جانیم آلمای قویمادی اول دردی بی درمان منی
جان ملام بیر زمان گل یاریمی آزاد قیل

تیغی بیدادی فلک یرگه آقدیردی قانیمی
بیلمه دیم هجران شبینده سود ایله نقصانیمی
تیتره شر گوگده ملک لر اشیدیب افغانیمی
جانیم چیقمازدان برون باریب گورین یاریمی
جان ملام بیر زمان گل یاریمی آزاد قیل
بیر مغلئم سن ارر سن شهر ایچینده با کرم
درگاهینگا یوز توتوب یارینگ وصالین استارم
بال اورنینا بیزگه آوی ایچیردی بو دردی غم
تلموریب مثلی گدا دک یارین ایستاب شا صنم
جان ملام بیر زمان گل یاریمی آزاد قیل

القصه ملا شا صنم دن بو سوزی اشیدیب حیران بولدی اونونگ باشینا عشق سوداسی دوشانینی بیلدی و غریبینگ سافاغینی بیلمه دیگنی بیر سببی بار اکن دییب اوغلانلاری آزاد اتدی . غریب هم گیتماگچی بولدی , ملاسی ای غریب سن ناما اوچین سافاغینگی بیلمه دینگ ! تا سافاغینگی بیلیانچانگ ایبر مز من دییب غریبی مکتبه سالیب ایشیگی داشیندان بکلدی . غریب بولسا من شا صنمینگ عشقیندان یانیاردیم بو هم اوستونه دییب آغلادی!
اوغلانلار گیدن دن سونگ ملا شا صنمه : مکتبه گیر ! دییب اشارت اتدی! شا صنم غریبینگ یانینا باردی و انه و اتاسینینگ فکرینی غریبا بیلدریب بیر غزل ایتدی غریب هم اونگا جوغاب بردی:

شاصنم:

قولاق سالیب اشیت منینگ عرضیمی -------- سندن من دن دوران اوتدی غریبیم
اللا سالدی آیرالیغینگ جبرینی -------- دوشمان آیریلیغا توتدی غریبیم

غریب:
جدا دوشدیم دیبان غمگین بولماغیل ----------- من منلیغینگ آخر زوالی باردیر
آیرالیق دردیندن گل دک سولماغیل ------------ بو کملیغینگ آخر کمالی بار دیر

شاصنم:
قیده کی کمال دیر قیده کی وصال ---------- ییغلاب اوتسم نیچه ماه و سال
گا قاچالی اوزونگ دوروست یولا سال ----------- دوشمان بیزه یوزون چیتدی غریبیم

غریب:
بیر طعنه سوز اوچین مونچا قاچار سن ---------- عاشق بولسانگ نیچه یانیب اوچر سن
اوز عیبینگی اوزونگ نیچون اچار سن؟ ---------- صبر قیلسانگ سونگرا وصالی باردیر

شاصنم:
صبر ایله مک بیلن بتمز بو ایشینگ -------------- تدبیرین ادره یوقدیر هیچ کیشینگ
اوتورسانگ قایغی دان قوتولماز باشینگ -------- گلن دولت قوشی گیتدی غریبیم

غریب:
عاشق اولماز کوب خونابا یووتماسا -------------- معشوق اولماز باغرین کباب اتمه سه
گرک سیزلر بیزه بالان ایتماسا ------------------- بیزه باشدان قیلان اقبالی باردیر

شاصنم:
ایکیمیزی یتیرمز لر وصاله --------------------- گیتمه دوستم بیله بوزوق خیالا
یتماگینگ چتین ایندی سنینگ کمالا ------------- فلک بیزنی اویناب اوتدی غریبیم

غریب:
غایغینی کوپ اتمه محنتینگ ارتار --------------- ایرالیغینگ تیقی باغرینگی ییرتار
یالاندیر بو سوزلر تقدیرا دارتار ------------------- هر کیشی نینگ یوزمونگ خیالی باردیر

شاصنم:
صنم ایدار دیین سوزوم اتمه سنگ ------------- منی بیر گیجه دا الیب گیتمه سنگ
اوزگه یردا باریب وطن توتماسانگ ---------------- پیچاق استخوانا یتدی غریبم

غریب:
غریب ایدار قایغی بیلن اوتورما ------------------ رنگنگی سارغاردیب اوزینگ ییتیرمه
اه چکیب کونگلونگه غبار گتیرمه ---------------- ازلده بیر قسمت قیلانی بار دی

**************************************************

سونگ شا صنم بیلن غریب خوشلاشیب اوز اویلرینه قایتدیلار .
ارته سی غریبینگ انه سی شا عباسینگ یانینا باریب : ای شا عباس وزیر بیلن وعده ادیب دینگ , شول وعدانگده وفا بولسا گوره ین دییب گلدیم دیدی,
شا عباس : نا حیلی وعده ادنمیشیم ؟ دیدی , غریبینگ انه سی: سن وزیره شیله وعده ادیب سینگ اگر منینگ اوغلیم سنینگ غیزینگ بولسا سن غیزینگی منینگ اوغلوما بر , اگر ده سنسنگ اوغلینگ منینگ غیزیم بولسا , اوندا من غیزیمی سنینگ اوغلینگا بره ین دییب سینگ , ایندی بولسا شول وعدانگا وقت یتدی دییب ناما نی چیقاریب شا عباسا بردی, شا عباس ناما باقدی و در غضب بولوب بو خط وزیرینگ اوز طرفیندان یازیلان دیر دییب غضبا گیریب غریبی انه سی بیلن شهردن قاوویب چیقارماغینا بویروق بردی .
غریب بیلن انه سینی شهر دن قاودیلار ، شهردن اوزاق چولده وزیرینگ بیر جایی باردی غریبینگ انه سی غریبی و غیزینی آلیب شول جایدا یرلشدیلر , اما تیز واقیتدان سونگ غریبینگ قارینداشلاری گلیب غریب بو یرده دورسا شا عباس اونی اولدیرر دییب غریبی آلیب گیتدیلر و اوز یوورتلرینده چوپون چیلیغا بردیلر .
آیلاردان آی گونلردن گون گچدی . بیر گون غریب شا صنم دن آیرا دوشوب مال باقانینی حسابلادی گورسه باش ییل بولوب دیر زار زار آغلاب چوپون دوستینینگ یانینا باریب : ای دوست منینگ ایزیمدا یاریم قالدی , مال ایه سی منی گویبر میار مانگا بیر مصلحت بر دیدی ,
چوپون دوستی : ای غریب سن هر گون اوبا بارانینگدا بو ماللارینگ بیر ایکی سانینی میداندا تاشلاب بار , مالینگ ایه سی بولسا سنی بو ایشدن چیقارار و سن شا صنمینگ یانینا گیدرسینگ دیدی .
غریب بو مصلحتی معقول بلیب دوستینا قاراب بیر غزل آیتدی:

باش ییل بولدی آیرا دوشدیم یاریمدان ------------- علاجیم یوق یارا بارا بیلمه دیم
هیچ کیم خبر آلماز منینگ حالیمدن ---------------- علاجیم یوق یارا بارا بیلمه دیم
اوتندن گچندن خبر آلالی ----------------------- سوزلاینده شیرین دیللی ثنالی
اون بارماغی بوغین بوغین حینالی------------------ علاجیم یوق یارا بارا بیلمه دیم
باش ییل بولدی من گلمیشام آمانا ----------------- صنم جانینگ باری یوقو گمانا
کیشی یاردان آیرا دوشسه یامانا ------------------- علاجیم یوق یارا بارا بیلمه دیم
باش ییلدیر سینامدا کوپدیر آرمانیم ----------------- چیقار بولدی ایندی تنیمدن جانیم
گیجه گوندیز فکریم صنم سلطانیم ----------------- علاجیم یوق یارا بارا بیلمه دیم
بارچانی یارادان قادیر خدایم ------------------------- شا صنم دیرلر کونگول خوشگاهیم
غریب آیدار دیلیمده دیر ثناهیم ---------------------- علاجیم یوق یارا بارا بیلمه دیم

اوندان سونگ غریب هر گون مال لاردان بیردن ایکی دن میداندان تاشلاب اوغرادی , بیر نیچه گوندن سونگ مال ایه سی گورسه مالینینگ یارسی یوق بولوبدیر . سونگ مال ایه سی غریبی قاوویب باشغا چوپون آلدی . غریب بولسا چوپون چیلیقدان بوشاب یولا دوشدی , خدایا یالباریب سن منی یارا یتیر دییب بیر غزل آیتدی :

اوال یارادان خدایم ------------------ اوزونگ یتیر یارا منی
دیلیمده باردیر ثناهیم -------------- اوزونگ یتیر یارا منی
حقینگ یولوندا رهبر --------------- خطیب اولتورغان منبر
صحرا ده گزن چهل تن لر ----------- اوزونگ یتیر یارا منی
گوزده یاشیم آقار سیلان ----------- بیزه قسمت بیله بولان
به حقی حضرتی پهلوان ----------- اوزونگ یتیر یارا منی
بو سینامیز بولدی یارا -------------- بیان ایلایین بیر پارا
شیخ خلیل ویس القره ------------- اوزونگ یتیر یارا منی
غریب دییر نه دیر گناهیم ----------- دیلیمده باردیر ثناهیم
اول آخر بیر اللهیم ------------------ اوزونگ یتیر یارا منی

غریب گوزی گریان باغری بریان بیر نیچه منزل یول یوراب دیار بکره گلدی , شا صنمی گوزلاب مکتبه باردی اما تاپمادی , مکتبده اوغلان لاردان سورادی . اوغلانلار : شاه عباس شاه وزیر دیین یرده بیر کوشک سالدیریب , شا صنمی قیرق کنیز بیلن شول کوشکده قویوب دیر دیدیلر . غریب شاصنمی ایزرلاب شول کوشکه بارماقچی بولدی , بیر آدامدان : شا صنمینگ قیرق قولی باردی بیری اولیب دیر . ارتیر ایر بیلن بنده بازارینا قل آلماغنا شا صنم گلجک میش دیین خبری اشیتدی. غریب بیر قارری عیالینگ اوینه باردی . غریب : ای انه ارتیر شا صنم قل آلملق اوچین بنده بازارا گلجک میش منی بنده بازارینا آلیب چیقیب ساتینگ , باهامی بولسا مونگ طللا دییر سینگیز دیدی . انه راضی لاشدی و ارتیر ایر بیلن یوزونه قارا سورتیب بیر حبشی قل صفتینه گیردی . انه غریبی بنده بازارینا آلیب گیتدی و شاصنم اتلانیب گلدی. شا صنم آیلانیب قا لارینگ بها سینی سورادی . قارری انه بولسا قولومینگ باهاسی مونگ طللا دیدی . شا صنم : یاخشی قل لارینگ بها سی اوتوز قیرق دینار دیر سنینگ کل قولونگ باهاسی اوران قممت سبابی نامه ؟ دیدی . قارری انه منینگ قو لیم سازانده عاشیق دیر دیدی . شا صنم قولینگا آید بیر بیت آیدیب برسین دیدی ,غریب بازاردا گزیب بئران بیر آدامینگ دوتارینی قولینا آلیب بیر غزل آیتدی:

قولاق سالیب اشیت منینگ عرضیمی ------------- آلار بولسانگ قل جاینا آل صنم
کیشی بیلمز منینگ اصل ذاتیمی ------------------ آلار بولسانگ قل جاینا آل صنم
بو بیر گونلیک اوتر دنیای فانی ----------------------- کوپ بولار عاشقا معشوقینگ آلی
گوهر شناس بولسانگ گوهری تانی ---------------- آلار بولسانگ قل جاینا آل صنم
جانی آلار تر حینه لی قول لاری --------------------- عاشقی کویدیررشیرین دیل لری
جفا کش بولار لاربغداد قل لاری---------------------- آلار بولسانگ قل جاینا آل صنم
عاقل بولسانگ بو معنی نی فهم ایله -------------- گرفتاری جمالینگ من رحم ایله
رقیب لار الیندن بو گون وهم ایله -------------------- آلار بولسانگ قل جاینا آل صنم
رقیب لار الیندن پنهان قیل منی --------------------- خریدار سن بو گون ساتین آل منی
غریب آیدار حق عاشق من , بیل منی -------------- آلار بولسانگ قل جاینا آل صنم

سونگ شاصنم : ای انه قولینگا آید ینه بیر غزل آیتسین دیدی . غریب ینه بیر غزل آیتدی گور باق ناما دییار؟

گولر یوزلی سروی قدلی نگاریم -------------------- بو سوزونگ فهمینخ یتسنگ نه بولدی؟
بارچه مخلوق بیزگه دشمان دلداریم----------------- رقیبلاردانهدر اتسنگ نه بولدی ؟
جمالینگ گورماگه من انتظار من -------------------- بیر عشقینگ دردینده من بیقرار من
اولینچام , صنم جان من خریدار من ----------------- ساللانیب آۀدیمغا گلسنگ نه بولدی؟
هر کیشی حقیقت سوزینی دییر ------------------- موندا مانگا قیلان محشر ده کوییر
شا عباس اشیتسه دریمی سویور ----------------- عاقلیم بو سوزه یتسنگ نه بولدی
هر عاشیق دوورینی سورر چاغیندا ---------------- بلبل لر سایراشار چمن باغیندا
من یوریر من آیرالیغینگ داغیندا -------------------- صنم جان مرحمت قیلسانگ نه بولدی
غریب عاشق آیدار فکریم یتیردیم ------------------ سنی گوروب من اوزومی یتیردیم
آزاد باشیم بندی قلیب اوتوردیم -------------------- خریدار سن, ساتین آلسانگ نه بولدی؟

غریب بو سوزی آیداندان سونگ شا صنم غریبی تانیدی و قارری انه مونگ طللا بریب غریبی ساتین آلدی . شا صنم یامان گوزدن چکینیب غریبی شول گیجه قو ل لارینگ آراسیندا قویدی , غریب بولسا شا صنم دن بو ایشی قاتی گوردی و قاهارلانیب چیقیب گیتدی .

چشمه سي:تهران تورکمن لرينگ سايتي