چاپ

ابراهیم بدخشان

قوشغی نأمه؟

ترکمن حالقینگ تاریخیندا و یاشایشیندا، قوشغی اساسی صونغات حؤکمینده اولی رول اویناپدیر. اول کؤپ واغتلاردا، باشغا هونأرلرینگده اورنونا ایه بولوپ، نایینجار هم آغیر دورموشینگ تارلارینی بیری بیرنه قورماغی باشاریپدیر. هم ـ ده أهلی دؤویرلرده بو سازینگ پرده لریندن یر به یر توتوپ عاجایپ موقاملاری دؤره دیپدیر. قوشغی ترکمن حالقینگ یاشایشنی سازلاشیغا گتیرن یکه تأک صونغت اکن دییپ بیلریس. او دستانلاردا، ارته کی لرده، اویونلارده، اوروشلاردا، توی لاردا، یاسلاردا، زأحمت ده و دینچ دابیزه یاردام بریپ اوراق واغت بأری قولاق لاریمیزی گؤزل سؤزلری اشیتمأگه تربیه لأپ یؤریپدیر.

یونه حاضیرکی زاماندا تأزه همده اویتگه شیک صونغاتلارینگ دابراسی بارها گویچ لنیأن واغتی، هونأر دورلی شاخالارا بؤلنیپ دورموشدا هر هایسی اؤزیچه اورون تاپیان واغتی، ینه ـ ده قوشغی، باشغالارینگدا اورنونا ایه بولمالی می؟ یوق قوی هرکیم اؤز وظیپه سینی یرینه یترسین، یازیجی رمام یازسین، ژورنالیست ماقالا (استاتیا) یازسین، رژیسور فیلم صاحنا چکسین، البته شاهیر ام قوشغی قوشسین، بو نأهیلی گوررونگ بولیار؟ شاهیرلار قوشغی قوشمان نأمه یازیپدیر لار دییپ سوراماغنگیز مومکین؟ هووا اولار قوشغی دا یازیپدیر لار، قوشغی دأل هم. کلاسیک و گچن دؤویرلرینگ شاهیرلاری نأهیل لی و نأمه اوچین یازانلاری بوگون اساسی سوراغ دأل. من اولارا دیل هم دگیرجک دأل، تنقید هم ادجک دأل، گپینگ توممک یری حأضیرکی عاصیردا یازیانلار هم ـ ده ایندکی یازلجاقلار قوشغی می یا قوشغی دأل؟

قوشغی نأمه؟ بو بارادا مونگلر چه هیل لی مانی سچیپ، دوشوندیریشبرمک بولار، یونه منینگ پیکریم بویونچا هر بیر قووی و حأضیرکی دؤویره لاییق قوشغینگ اینگ بولماندا آشاقی حأصیت لری بولمالی دیر:

ــ سؤزلر شاهیرینگ یوره گیندن، روحیندان سیزان بولمالی.
ــ شاهیر جاهانا و دورموشا عمومی گؤز بیلن دأل ـ ده شاهیرانا گؤز بیلن سردن بولمالی.
ــ قوشغینگ اؤزیچه تأزه هنگی بولمالی یاغنی شاهیر نوتالارینگ یرینه سؤزلردن تأسین موقام دؤره دن بولمالی.
ــ قوشغینگ تأزه لیگی بولمالی. اؤیکنمه یا ـ دا باشغالاردان قایتالاما بولمالی دأل. تأزه لیگی آدملاردا گوزل دویغی دؤره دیپ بیلمه لی.
ــ قوشغی سادا هم ـ ده چونگ بولمالی. کؤپچلیک اونی قابول ادیپ آدملار اؤزیندن هنگله نیپ بیلمه لی، کؤپچیلیکده تأثیر قالدیریپ بیلمه لی.
ــ قوشغی کأمیل (ارگانیک) بولمالی. اونینگ یکه جه سؤزین هم آیریپ، آرتدیریپ یا دگیشدیریپ بولمالی دأل. اول بیر آدامجیق یالی آغیزی، بورنی الی، آیاغلی و أهلی ارگانلاری یربه یر بولمالی.

دییمک قوشغی «سؤز دنگیزی نینگ اورتاسیندا اولی گویچ بیلن، أپت سس بیلن گؤگه قالقان گؤزل هم عاجایپ تولقین دیر» سوزلرینگ جوشغین لی تولقینی.

بو یازغی "گیجه لر" کتابینگ(1379) گیریش بؤلیمیندن آلینپ ناقئل بول

 

بیرنجی صحیفه

تورکمنچه آرشيو